The Project Gutenberg EBook of De Re Coquinaria, by Apicius This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.net Title: De Re Coquinaria Librorvm X Qvi Dicvntvr De Re Coqvinaria Author: Apicius Editor: Cesare Giarratano Friedrich Vollmer Release Date: August 4, 2005 [EBook #16439] Language: Latin Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE RE COQUINARIA *** Produced by Louise Hope, Ted Garvin, David Starner and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net {Transcriber's Note: All material in square brackets [ ], angle brackets < > and parentheses ( ) is in the original text. Material added by the transcriber is in braces { }. Letters that could not be fully displayed are "unpacked" and shown top-to-bottom within braces: {~a} {'a} tilde, acute accent {.} raised dot Special forms: par. paragraph symbol {+} obelus (dagger symbol) {p/} line through descender {a/} any other letter, crossed out /// erasure {7} Tironian ampersand (in apparatus) and paragraph symbol (papyrus) {a} {s} alpha, sigma (in apparatus) {epsilon} single Greek letters in papyrus transcription All other Greek text, including the long Appendix, has been transliterated and is shown between "double quotes." For this 7-bit ASCII text, omega is rendered as o: and eta as e:. Gesperrt (extended) text and boldface (recipe citations only) are shown between +marks+. Where the critical apparatus cites a page and line, recipe numbers are added in braces: {+4+ 2, 27}. Other numbers are explained at the end of the text.} * * * * * APICII LIBRORVM X QVI DICVNTVR DE RE COQVINARIA QVAE EXTANT EDIDERVNT C. GIARRATANO ET FR. VOLLMER LIPSIAE IN AEDIBVS B.G. TEVBNERI MCMXXII Printed in Germany PRAEFATIO De Apiciani libri fatis et codicibus exposuimus Giarratano in libello 'I codici dei libri de re coquinaria di Celio, Napoli 1912', Vollmer in Sitz.-Ber. d. Bayer. Akad. d. Wiss. phil.-hist. Kl. 1920 Abh. 6. pauca addenda videntur: codicem Caesenatem interim inspexit et contulit Giarratano, nullius est preti. nec maioris cod. Vat. lat. 6803 papyrius fol. 71-96, quem in Skutschii et Ihmii usum contulerat Samter. quae ad usum huius editionis maxime necessaria erunt, luculente digesta habes in indice codicum post hanc praefationem. edidimus igitur et ipsos Apicii libros quos putant, qui tamen non pleni nec integri sunt, sed saeculo fere IVo. vel Vo. epitomati et vulgari sermone aliquatenus adulterati, et excerpta Vinidarii Gothi, qui saeculo fere VIo. et ipse opusculum Apicianum tunc adhuc plenum suum in usum compilavit, magis etiam quam ille prior excerptor licentiis sermonis vulgaris indulgens. hos squalores et quidquid librarii insequentes similiter deturpaverunt detersimus quoad licebat: composita et aestimata sunt vulgaris sermonis vestigia apud Vollmerium l.l. edidimus, inquimus, hos libros nec tamen ignoramus nos nihil fere agere potuisse nisi ut recenseremus ea quae tradita sunt abstersis maculis gravissimis, vere emendaturum non esse nisi qui plenam rerum scientiam habeat et tam excussis fontibus graecis et latinis quam experimentis factis cognoverit quid Apicius praecipere potuerit, quid re vera praeceperit. plene attulimus varias lectiones codicum EV ita tamen ut discrepantias pure orthographicas praetermitteremus. restituimus contra Schuchium, cuius tamen numeros paragraphos in margine addidimus, dispositionem librorum per capita et capitula ab ipso ut opinamur auctore institutam. indices adiecimus quales per haec tempora addere licebat, sperantes fore ut aliquando aliquis plene technica artis coquinariae verba graeca et latina colligat et explicet. restat ut lectores moneamus optime de hac editione olim meritos esse _W. Studemund_ et _M. Ihm_ excutiendo codices E et V; lectiones codicis V nos exhibemus secundum photographa optima, in codice E reddimus collationem Studemundii nostrum in usum repetitam expletam correctam liberalissime a _W.M. Lindsay_ et ab _E.A. Lowe_, qui nuper de hoc codice E exposuit in Berliner Philol. Wochenschrift 1920 p. 1174. +Lucae+ et +Monaci+ C. Giarratano. Fr. Vollmer. APICII CAE Archetypus Fuldensis, inde descripti V Vaticanus Vrbinas lat. 1146 litteris Turonicis scriptus saec. IX E Cheltenham bibl. Phillipps 275 litteris partim insularibus partim minusculis Carolinis scriptus saec. IX ex V descripti sunt codices saeculi XV hi: P Paris lat. 8209 { T Rom Vat. Vrb. lat. 1145 { L Florenz Laur. 73, 20 { S Florenz Laur. Strozz. 67 { C Florenz Riccard. 141 (L III 29) {s} { R Florenz Riccard. 662 (M I 26) { Oxford Bodl. Canon. lat. 168 { Oxford Bodl. Add. B 110 { Cesena, bibl. munic. 167, 154 { Rom, Vat. lat. 6803 ex E descriptus est codex Hummelbergii deperditus ex VE{s} lectiones a Politiano collectae in M Muenchen lat. 756 a. 1495 a Petro Crinito scripto {a} = editio princeps s. a. Venetiis per Bernardinum Venetum expressa ex aliquo codice stirpis {s} _Tor_ = editio Albani Torini Basileae 1541 _Hum_ = editio Gabrielis Hummelberg Tiguri 1542 _Baseggio_ = editio Baseggii, Venetiis 1852 _Sch_ = editio Chr. Theophili Schuch, 2Heidelberg 1874 _Gi_ = Giarratano _Vo_ = Vollmer Apici Excerpta a Vinidario vir. inl. facta leguntur in A = Paris lat. 10318 saec. VIII uncialibus litteris scripto _Ihm_ = M. Ihm, Archiv f. lat. Lex. XV, 1908, 63 ss. APICII LIBRI X VII. POLYTELES uoluntaria uolatilia. VIII. TETRAPVS quadripedia. IX. THALASSA mare. X. HALIEVS piscatura. {Sidenote: INC{~P} API CAE} ex titulo archetypi nihil restat nisi quod dat V fol. 1R sequitur fol. 1V _EPIMELES LIBER I_, deinde capitula libri primi, deinde _EXPLICIVNT CAPITVLA INC{~P} CONDIT{~V} PARADOX{~V}_; in eodem V fol. 1V in marg. inferiore manus saec. IX litteris macris longissimis adscripsit _Epice de cu_; in E perierat fol. 1 iam Politiani aetate, fol. 2R incipit a _VII Politeles uoluntaria uolatilia_, post haec capita legitur _APICII EPIMELES LIBER PRIMUS_, secuntur capitula libri primi, deinde sine titulo fol. 3R incipit _CONDITUM PARADOXUM_ | _Apicii C(a)eli(i) epimeles incipit liber primus_ dant CLS cf. commentarius Nicolai Nicoli de Poggii peregrinatione in Germania (a. 1417): in monasterio suldulensi... Aepitii de compositis libri octo: opus medicinale et optimum. _in librorum subscriptionibus legitur solum_ apici(i) _vel_ epicii _(sic E post lib. III), nusquam additur_ caelii _in VE, sexies_ coelii _in cod. R post lib. V ss_ | _in archetypo titulum duobus versibus fuisse olim perscriptum_ API CAE _coniecit Vollmer_ | _indicem nominum librorum solus habebat E (non V), in quo I-VI cum folio 1 perierunt_ | VII Politeles E | X Halieus _(sic)_ E LIB. I. EPIMELES I. conditum paradoxum. II. conditum melizomum. III. absinthium Romanum. IV. rosatum et violatium. V. oleum Liburnicum sic facies. VI. vinum ex atro candidum facies. VII. de liquamine. VIII. ut carnes sine sale quovis tempore recentes sint. IX. callum porcinum vel bubulum et unguellae coctae ut diu durent. X. ut carnem salsam dulcem facias. XI. pisces fricti ut diu durent. XII. ostrea ut diu durent. XIII. ut uncia laseris toto tempore uti possis. XIV. ut dulcia de melle diu durent. XV. ut mel malum bonum facias. XVI. mel corruptum ut probes. XVII. uvae ut diu serventur. XVIII. ut mala et mala granata diu durent. XIX. ut mala Cydonia diu serventur. XX. ficum recentem mala pruna pira cerasia ut diu serves. XXI. citria ut diu durent. XXII. mora ut diu durent. XXIII. holera ut diu serventur. XXIV. rapae ut diu serventur. XXV. tubera ut diu serventur. XXVI. duracina Persica ut diu serventur. XXVII. sales conditos ad multa. XXVIII. olivas virides servare ut quovis tempore oleum facias. XXIX. cuminatum in ostrea et conchyliis. XXX. laseratum. XXXI. oenogarum in tubera. XXXII. oxyporum. XXXIII. hypotrimma. XXXIV. oxygarum digestibile. XXXV. moretaria. _capit. IV_ uiolacium EV | _V_ liburnium EV | _VIII_ sine sale sine quouis EV | _IX_ bubulum E, bulum V | ungelle EV | _XIII_ unicia EV | _XVII_ Uuae V, Quae E | _XXVI_ seruent E | XXXII V, XXXI E | oxyporium EV | _XXXV_ mortaria EV I. CONDITVM PARADOXVM. 1. (1) +Conditi paradoxi compositio+: mellis pondo XV in aeneum vas mittuntur, praemissis vini sextariis duobus, ut in coctura mellis vinum decoquas. quod igni lento et aridis lignis calefactum, commotum ferula dum coquitur, si effervere coeperit, vini 5 rore compescitur, praeter quod subtracto igni in se redit. cum perfrixerit, rursus accenditur. hoc secundo ac tertio fiet, ac tum demum remotum a foco postridie despumatur. tum piperis uncias IV, iam triti masticis scripulos III, folii et croci dragmas singulas, dactylorum ossibus 10 torridis quinque, isdemque dactylis vino mollitis, intercedente prius suffusione vini de suo modo ac numero, ut tritura lenis habeatur. his omnibus paratis supermittis vini lenis sextarios XVIII. carbones perfecto aderunt dum bulliat. 15 _numeri uncati in margine denotant paragraphos Schuchii._ 2 pondo _Sch_, {p/} E, per V, _cf. Exc. par.2 bis par.23 {p/}_ | 3 praemissis E, -i V | coctura E2, -am E1V | 7 perfixerit EV | 8 postridie E, post pridie V | 9 tum _Gi_, tunc _Sch_, cum EV{s} | mittis _add. Gi_ | iam triti E, iam tristis _(radendo in _triti_ mutatum)_ V | masticis E2V, -ces E1 | 10 dragmas singulas _Hum_, dragme singulae EV | 11 isdemque E2V, iisdemque E1 | uino E, uine V | 12 suffusione {s}, -nem EV | 13 lenis EV, leuis _Sch_ | 14 sextarios _Sch_, -ia EV | aderunt E, ade{)}V | dum bulliat _Vo_, duo milia EV | _i. antea igni aperto tractatum nunc in prunis stabit dum bulliat; cf. +3+ 10, 3 _in prunis coques_, Paxamos Geop. 18, 21, 1_ "puri malthako:i toutestin ep' anthrakian" CONDITVM MELIZOMVM VIATORIVM. 2. (2) +Conditum melizomum perpetuum, quod subministratur per viam peregrinanti+: piper tritum cum melle despumato in cupellam mittis conditi loco, et ad momentum quantum sit bibendum, tantum aut mellis proferas aut 5 vini misceas. sed si vas erit, nonnihil vini melizomo mittas, adiciendum propter mellis exitum solutiorem. 2 melizomum V, milizonum E | 3 uiatorium _sic_ EV | pereginanti E | 4 conditi _i. penoris_ | 6 uini E, uinum V{s} | si maius vas erit _Vo_, suaserit EV, suaserim _Tor._ | 7 solutiorem E, solitiorem V II. APSINTHIVM ROMANVM. (3) +Apsinthium Romanum sic facies+: conditi Camerini praeceptis, utique [pro] apsinthio cessante; in cuius vicem apsinthi Pontici purgati terebinthique uncias Thebaicam dabis, masticis folii III, costi 5 scripulos senos, croci scripulos III, vini vetusti sextarios XVIII. carbones amaritudo non exigit. 1 apsinthium] _aut scribendum aut sane accipiendum_ apsinthiatum | 2 conditi VE, condiri _Sch_ | 3 pro EV, _del. Vo; intellege: apsinthiatum facies aut ad praecepta conditi Camerini ita ut apsinthium omnino non adhibeatur aut loco conditi Camerini adhibebis quod sequitur_ | absenti EV | 4 terebinthique {a}, terendique EV | uncias singulas et unam _Vo_, unciam EV | Thebaicam _scil. palmam_ | 5 et _add. Vo_ | folii scripulos _Hum_, folii EV | 6 senos _sic_ EV | vetusti _Vo_, eiusmodi EV, veteris _iam Hum, cf. Marcell. med. 30, 55. 56_ III. . 1. +1+ (4) +Rosatum sic facies+: folia rosarum, albo sublato, lino inseris et sutilis facias, et vino quam plurimas infundes, ut septem diebus in vino sint. post septem dies rosam de vino tollis, et alias sutiles recentes similiter mittis, ut per dies septem 5 in vino requiescant, et rosam eximis. similiter et tertio facies, et rosam eximis, et vinum colas, et, cum ad bibendum voles uti, addito melle rosatum conficies. sane custodito ut rosam a rore siccam et optimam mittas. Similiter, ut supra, et de violatium facies, et eodem modo 10 melle temperabis. +2+ +Rosatum sine rosa sic facies+: folia citri viridia in sportella palmea in dolium musti mittes antequam ferveat, et post quadraginta dies exime. cum necesse fuerit, mel addes et pro rosato utere. ROSATVM ET VIOLATIVM _om._ EV, _cf. index capitum_ | 2 folia E, folias V | et _Hum_, ut EV | sutilis _sic_ EV | et _Hum_, ut EV | 5 sutules EV | 9 _cf. Pallad. 5, 5, p. 155, 4_ | 10 et de viola violatium (-atum _Sch_) _Hum_, et de uiolacium EV | 11-14 _paene ad verbum concinunt cum Pallad. 11, 15_ | 12 sportella (-tella _man. 2 in loco adraso_) E IV. (5) +Oleum Liburnicum sic facies+: in oleo Hispano mittes helenium et cyperi et folia lauri non vetusta, tunsa omnia et cribellata, ad levissimum pulverem redacta, et sales frictos et tritos, et per triduum vel plus permisce diligenter. post haec aliquanto tempore patere 5 requiescere, et Liburnicum omnes putabunt. 1 _cf. Pallad. 6, 18_ | liburnicum _hic et p. 8, 3 {v. 6}_ EV, -ium EV _in ind._ | spano EV | 2 mittes V, -is E | ellenium EV, inulam _Pallad. et Geopon. 9, 27, 1_ | cypery et V, cyperi (_om._ et) E | 3 & cribellata alleuissimum E, et criuellata ad lebissim{~u} V | 4 et tritos et EV, tritos et {a} | 5 permisce {a}, promisce EV | 6 putabunt E, -untur V V. (6) +Vinum ex atro candidum facies+: lomentum ex faba factum vel ovorum trium alborem in lagonam mittis et diutissime agitas: alia die erit candidum. et cineres vitis albae idem faciunt. 3 agitas alia die erit E, agita sali adierit V | cineres E, cinerem V VI. (7) +De liquamine emendando+: liquamen si odorem malum fecerit, vas inane inversum fumiga lauro et cupresso, et in hoc liquamen infunde ante ventilatum. si salsum fuerit, mellis sextarium mittis et move spica, et emendasti. sed et mustum recens idem praestat. 5 3 infunde (funde {a}) _Sch_, fenunde EV | 4 move spica _Hum_, moue spicas EV, nou{~e} spicas {a}, _cf. +8+ 1, 5_ VII. +1+ (8) +Vt carnes sine sale quovis tempore recentes sint+: carnes recentes quales volueris melle tegantur, sed vas pendeat, et, quando volueris, utere. hoc hieme melius fit, aestate paucis diebus durabit. et in carne cocta itidem facies. +2+ (9) +Callum porcinum vel bubulum et 5 unguellae coctae ut diu durent+: in sinapi ex aceto, sale, melle facta mittis ut tegantur, et, quando volueris, utere: miraberis. 3 _ad rem cf. Colum. 12, 42_ | 4 durabit E, -uit V | 6 ungelle cocte EV _in ind._, ungella et cocta (cocia E) EV _hic_ | 7 facta _sic_ EV, _an_ tacta _(i. tincta)?_ VIII. (10) +Vt carnem salsam dulcem facias+: carnem salsam dulcem facies, si prius in lacte coquas et postea in aqua. 3 aqua _Hum_, aquam EV IX. +1+ (11) +Vt pisces fricti diu durent+: eodem momento, quo friguntur et levantur, ab aceto calido perfunduntur. +2+ (12) +Ostrea ut diu durent+: lavas ab aceto, aut ex aceto vasculum picitum lava, et ostrea compone. 1 pisces E2V, piscem E1 | 2 perfunduntur (-fund- _in loco adraso_) E | 3 lavas _Vo (scilicet ipsa ostrea)_, uas EV | 4 picitum _sic_ EV X. (13) +Vt uncia laseris toto tempore utaris+: laser in spatiosum doliolum vitreum mittis et nucleos pineos ut puta viginti, cumque utendum fuerit lasere, nucleos conteres, et in cibis miraberis sapores; et tantundem numero nucleorum doliolo referetur. 1 uncia {a}, unciam EV | 3 fuerit V, fuerit _ex_ fuit E | 4 et in cibis miraberis sapores] ex incibis miraberis (-iris V) in sapores (-es _ex_ -is V) EV, et in cibos miscebis et in sapores _Hum_ | tantundem _Vo, cf. p. 14, 3 {+2+ 2, 4}}_, tantum EV | numero V, numerum E | 5 referetur _Barth_, referentur {a}, reserentur (resererentur V1)EV XI. +1+ (14) +Vt dulcia de melle diu durent+: accipies quod Graeci dicunt cnecon et facies farinam et admisces cum melle eo tempore quo dulcia facturus es. +2+ (15) +Vt mel malum bonum facias+: mel malum bonum facies ad vendendum, unam partem mali et duas boni si simul miscueris. +3+ (16) +Mel 5 corruptum ut probes+: helenium infundes in melle et incende: si incorruptum est, lucet. 1 de melle EV _in indice_, melle EV _hic_, mella {s}{a} | 2 cnecon _Vo_, nechon EV, "pe:nion" _Sch_ | 3 eo {a}, et EV es P, est EV | 4 vendendum _praeceptum sumptum videtur ex libro aliquo de re rustica_ | 5 boni si E, bonis V | Mel V, Vt mel E | 6 helenium {a}, ilunium E1, inlunium E2V; _potest glossa _inula_ graecum affecisse, nisi plane aliud latet; cf. Geopon. 15, 7, 7; conieci _in lychnum infundes mel et incende__ | 7 incende (-es P) si incorruptum (si in- _ex_ sin E) EV XII. +1+ (17) +Vvae ut diu serventur+: accipies uvas de vite inlaesas, et aquam pluvialem ad tertias decoques, et mittis in vas, in quo et uvas mittis. vas picari et gypsari facies, et in locum frigidum, ubi sol accessum non habet, reponi facies, et, quando volueris, uvas virides invenies. et ipsam aquam pro hydromelli aegris dabis. et si in hordeo obruas, 15 inlaesas invenies. +2+ (18) +Vt mala et mala granata diu durent+: in calidam ferventem merge, et statim leva et suspende. 1 Accipies E, -pes V | 2 pluuialem E, _cf. Geopon. 4, 15, 13_ "ombrion", fluuialem V | dequoques (-es _ex_-as _corr._) V | 3 uas picari {a}, uas picem EV | 4 sol E, solj _(in fine versus)_ V | habet reponi E, _cf. p. 10, 6 {+1+ 12, 7}_, habere poni V, habet poni {s}{a} | 6 aegris E, aegriu V | 7 mala et mala granata _sic_ EV | 8 in calidam _sic_ EV, in aquam marinam calidam _Sch ex Magone (Colum. 12, 44, 5), cf. Plin. 15, 60al._ +3+ (19) +Vt mala Cydonia diu serventur+: eligis mala sine vitio cum ramulis et foliis, et condes in vas, et suffundes mel et defritum; diu servabis. +4+ (20) +Ficum recentem+, +mala, pruna, pira, cerasia ut diu serves+: omnia cum peciolis diligenter legito et in melle ponito, ne 5 se contingant. +5+ (21) +Citria ut diu durent+: in vas vitreum mitte, gypsa, suspende. +6+ (22) +Mora ut diu durent+: ex moris sucum facito, et cum sapa misce, et in vitreo vase cum moris mitte: custodies multo tempore. +7+ (23) +Holera ut diu serventur+: holera electa non satis matura in vas picitum 10 repone. +8+ (24) +Rapae ut diu serventur+: ante accuratas et compositas asperges myrtae bacis cum melle et aceto. 2 foliis et condies EV, foliis ficulnis condes _Sch ex Colum. 12, 45, 1 Plin. 15, 60, sed aliud est praeceptum_ | 3 diu E, et diu V | 5 peciolis _sic_ EV | 6 vitreum _Gi_, citrum EV | 7 suspende P, suspendet EV | par.6 _in_ E _legitur post par.9, in_ V _post par.5_ | Mora EV _in indice, hic om._ EV, _post_ durent _add._ P moris {s}, moribus EV | 8 misce et in uitrio uase (uaso V) cum mora (mor{~a} V, moris P) EV | 10 uas picitum _sic_ EV | 11 ante accuratas _sic_ EV, antea (anna R) curatas _Sch, at cf. exc. par.24_ | 12 asperges _Gi_, perdes EV +9+ +Aliter+: sinapi tempera melle, aceto, sale, et super compositas rapas infundes. +10+ (25) +Tubera ut diu serventur+: tubera, quae aquae non vexaverint, componis in vas alternis, alternis scobem siccam mittis, cooperis et gypsas, et loco frigido pones. +11+ (26) +Duracina Persica ut diu durent+: 5 eligito optima, et mitte in muriam. postera die exime, et spongiabis diligenter, et collocabis in vas. fundes salem, acetum, satureiam. 2 rapas {s}, rapes EV | 3 aquae (e _erasa_) V, aqua E | 4 mittis cooperis _Vo_, mittis ris EV; _cf. p. 17, 6 {+3+ 2, 3}_ cooperies, _Colum. 12, 44_ operculum imponere, _Pallad. 3, 25, 8. 9. 11 al._ | 6 postera _sic_ EV | 7 et is fongiabis EV XIII. (29) +Sales conditos ad multa+: Sales conditi ad digestionem, ad ventrem movendum, et omnes morbos et pestilentiam et omnia frigora prohibent generari, sunt autem et suavissimi ultra quam speras. Sales communes frictos lib. I, sales Hammoniacos frictos 5 lib. II, piperis albi unc. III, zingiberis unc. II, ammeos unc. I semis, thymi unc. I semis, apii seminis unc. I semis (si apii semen mittere nolueris, petroselini mittis unc. III), origani unc. III, erucae seminis unc. I semis, piperis nigri unc. III, croci unc. I, hysopi Cretici unc. II, folii unc. II, 10 petroselini unc. II, anethi unc. II. par.13 (29) _post_ 14 (27) _ordinavit Sch, vide an recte_ | 1 sales V, salis E | multa _ex_ mulia E | conditi _Tor_, conditos EV | 2 faciunt _add. Vo_ | 3 pestilenti{~a} V, -iae E | 5 lib. V, libra E | hammoniacos _Hum_, ammonicos VE | 6 libras E, lib. V uncias E, un{~c} V | gingiber (geng- V) EV | 7 semis timi _sic_ EV | I{.}s{.}apii EV I{.}s{.}si apii EV | 9 eruc(a)e semen unc{.}I{.}s{.}EV | 10 chrochi P, cheochi EV | folium unc. II petrosilenum EV XIV. (27) +Olivas virides servare ut quovis tempore oleum facias+: olivas de arbore sublatas in illud mittis, et erunt tales quovis tempore quasi mox de arbore demptae. de quibus, si volueris, oleum viride facies. 2 illud EV _corruptum nisi_ oleum _intellegi voluit (cf. Plin. nat. 15, 16)_, muriam _Hum. ex Plin. nat. 15, 21_ | 4 demt{e,} E, redemptae V | uiridem EV XV. +1+ (30) +Cuminatum in ostrea et conchylia+: piper, ligusticum, petroselinum, mentam siccam, folium, malabathrum, cuminum plusculum, mel, acetum et liquamen. +2+ +Aliter+: piper, ligusticum, petroselinum, mentam siccam, cuminum plusculum, mel, acetum, liquamen. 5 4 mentam E, mente: V, _item l. 12 {+1+ 16, 1} et 14 {+1+ 16, 2}_ XVI. +1+ (31) +Laseratum+: laser Cyrenaicum vel Parthicum tepida dissolvis cum aceto liquamine temperatum, vel piper, petroselinum, mentam siccam, laseris radicem, mel, acetum, liquamen. +2+ +Aliter+: piper, careum, anethum, petroselinum, mentam siccam, silfi, folium, malabathrum, spicam 5 Indicam, costum modicum, mel, acetum, liquamen. 1 parthicum {s}, partitum EV | 2 et _add. Gi_ XVII. +1+ (32) +Oenogarum in tubera+: piper, ligusticum, coriandrum, rutam, liquamen, mel et oleum modice. +2+ +Aliter+: thymum, satureiam, piper, ligusticum, mel, liquamen et oleum. XVIII. (33) +Oxyporum+: cumini unc. II, zingiberis unc. I, rutae viridis unc. I, nitri scripulos VI, dactylorum pinguium scripulos XII, piperis unc. I, mellis unc. IX. cuminum aut Aethiopicum aut Syriacum aut Libycum aceto infundes, sicca et sic tundes. postea melle comprehendis. 5 cum necesse fuerit, oxygaro uteris. 1 Oxyporum EV _hic_, Oxyporium EV _in ind._ | _praeceptum redit 3, 18, 3_ | cumini E, cummuni V | zingiberis _sic_ EV | 3 mellis (i _ex_ e) V | 4 aut aethiopicum EV _p. 21, 10 {+3+ 18, 3}_, uel &hiopicum _hic_ E, uel hiopic{~u} _hic_ V | 6 ex oxygaro _Vo_, oxygaro (_ex_ oxigario _corr._ V) EV XIX. (34) +Hypotrimma+: piper, ligusticum, mentam aridam nucleos pineos, uvam passam, caryotam, caseum dulcem, mel, acetum, liquamen, oleum, vinum, defritum aut caroenum. 1 Hypotrimma EV _in indice_, ypotrima EV _hic_ | 3 oleum uinum E, uin{~u} ole{~u} (_sed signis /{.} et /: ordo correctus_) V | 4 carenum _Hum_, cariotam EV, cariotum _Sch_ XX. +1+ (35) +Oxygarum digestibile+: piperis semunciam, silis Gallici scripulos III, cardamomi scripulos VI, cumini scripulos VI, folii scripulum I, mentae siccae scripulos VI tunsa cribrataque melle colligis. cum opus fuerit, liquamen et acetum addis. +2+ +Aliter+: piperis unc. I, petroselini, carei, 5 ligustici unc. singulas. melle colliguntur. cum opus fuerit, liquamen et acetum addes. 1 digestibilem EV _hic_, -le _in ind._ | 2 silis _Hum_, silfi EV | 3 iscripulum I E, iscripulo uno V | menta sicca EV | 4 cribrataque V, cribataque E | 6 colliguntur _Sch_, colligunt ut EV XXI. (36) +Moretaria+: mentam, rutam, coriandrum, feniculum, omnia viridia, ligusticum, piper, mel, liquamen. si opus fuerit, acetum addes. 1 Moretaria E _hic_, Mortaria V _hic et_ EV _in indice_ | 2 uiridia E, uiria V | ligusticum {s}, libusticum E, libutic{~u} V LIB. II. SARCOPTES I. isicia. II. hydrogarum et apothermum et amulatum. III. vulvulae, botelli. IV. Lucanicae. V. farcimina. LIB. II _cap. I_ isicia _sic_ EV _et hic et l. 13 bis {+2+ 1; +2+ 1, 1}, post fere semper_ esici- | II Hidrogarum et apotermu et amolatu EV | IV lucanicae E, -niae V I. ISICIA. 1. +1+ (37) +Isicia+ fiunt +marina+ de cammaris et astacis, de lolligine, de sepia, de lucusta. isicium condies pipere, ligustico, cumino, laseris radice. +2+ (38) +Isicia de lolligine+: 3 sublatis crinibus in fulmento tundes, sicuti adsolet. pulpa et in mortario et in liquamine diligenter fricatur, 5 et exinde isicia plassantur. +3+ (39) +Isicia de scillis vel de cammaris amplis+: cammari vel scillae de testa sua eximuntur, et in mortario teruntur cum pipere et liquamine optimo. pulpa isicia plassantur. +4+ (40) +Omentata ita fiunt+: assas iecur porcinum et [eum] enervas. ante tamen teres 10 piper, rutam, liquamen, et sic superinmittis iecur et teres et misces. suitur pulpa omentata, et singula involvuntur folia lauri, et ad fumum suspenduntur quamdiu voles. cum manducare volueris, tolles de fumo et denuo assas. 1 esici{~u} V, esicum E | 4 crinibus E, criminib. V | 5 pulpa P, pulma EV | et in EV, et cum _Sch_ | fricatur {s}, frigatur EV, friatur _Sch_ | 6 plassantur _sic_ EV, _etiam v. 9_ | scillis _et_ 7 scille E, iscillis _et_ iscille V | 8 pipere E, piper V | 9 pulpa _Sch_, pulpe EV | 10 eum EV, id eum P; _addidit rusticus lector_ (_debuit_ id) _cf._ eas _23, 14 {+4+ 2, 2}. 27, 11 {+4+ 2, 16} al._ | 12 suitur _Gi_, sicut EV, _cf. +7+ 8; +9+ 10, 1_ | 14 defumum EV +5+ (41) <+Aliter+> +isicium+: adicies in mortarium piper, ligusticum, origanum, fricabis, suffundes liquamen, adicies cerebella cocta, teres diligenter, ne assulas habeat. adicies ova quinque et dissolves diligenter, ut unum corpus efficias. liquamine 5 temperas et in patella aenea exinanies, coques. cum coctum fuerit, versas in tabula munda, tessellas concides. adicies in mortarium piper, ligusticum, origanum, fricabis in se, commisces, in caccabum, facies ut ferveat. cum ferbuerit, tractum confringes, obligas, coagitabis, et exinanies 10 in boletari. piper asperges et appones. +6+ (42) +Isicia ex sphondylis+: 11 elixatos sphondylos conteres et nervos eorum eximes, deinde cum eis alicam elixatam ova conteres, pipere in omento assabis, oenogaro perfundes, et pro isicus inferes. +7+ (43) +Isicia omentata+: pulpam concisam 15 teres cum medulla siliginis in vino infusi. piper, liquamen, si velis, et bacam myrtae exenteratam simul conteres. pusilla isicia formabis, intus nucleis et pipere positis involuta omento subassabis cum caroeno. {Transcriber's Note: All page-and-line references in this paragraph are to recipe +3+ 20, 7.} 2 Aliter esicium _Gi_, et sicium EV | 4 astulas EV | habeat EV, -ant _Sch_ | 7 tesselles _corr. in_ -as V, tesselas E | 9 mittes _add. Vo_ | caccabum E, accubum V | ferbuerit E, feruu- V, _sic saepissime_ | 10 tractu EV | 11 _praeceptum +2+ 1, 6 repetitur +3+ 20, 7_ | fondilis _et_ fondilos EV | 12 contere EV _hic_, -es _p. 22, 6_ | 13 et _om_ EV _hic, habent p. 22, 7_ | 14 posito _add. Gi, cf. tamen p. 22, 7 pleniora_ in omento _Hum_, momento EV, _cf. p. 22, 8_ | oenagaro E | perfundes _Hum_, profundes (p- E) EV, _cf. p. 22, 9_ continges | 16 siliginis _Tor_, siligine EV | infusi EV, _vix opus erit scribere_ -sae; infusa _Helmreich_ | 17 myrtae _Sch_, mirta _(erasa supra_ a _virgula in V)_ EV, mirteam P | extenteratam EV | 19 omento (_ex_ em- E) EV | careno (e _ex_ o V) EV II. HYDROGARATVM ET APOTHERMVM ET AMVLATVM. 1. (44) +Isicia plena+: accipies adipes fasiani recentes, praeduras et facis ex eo tessellas. cum pipere, liquamine, caroeno in isicio includes, ex hydrogaro coques et inferes. +2+ (45) +Hydrogarata isicia sic facies.+ teres piper, 5 ligusticum, pyrethrum minimum, suffundes liquamen, temperas aqua cisternina, dum inducet, exinanies in caccabo, et cum isicio ad vaporem ignis pones, et caleat, et sic sorbendum inferes. +3+ (46) +In isicia de pullo+: olei floris lib. I, liquaminis quartarium, piperis semunciam. +4+ (47) +Aliter 10 de pullo+: piperis grana XXXI conteres, mittis liquaminis, optimi calicem, caroeni tantundem, aquae XI mittes, et ad vaporem ignis pones. +5+ (48) +Isicium simplex+: ad unum liquaminis acetabulum aquae septem mittes, modicum apii viridis, triti piperis cocleare. isiciola incoques, et sic ad 15 ventrem solvendum dabis. hydrogaro faeces conditi addes. 1 Hydrogaratum _Hum_, Hidrogarum EV _et hic et in indice_ | apoterm{~u} V, apthermum E 21 ex _Sch_, et EV | 6 mininum E | 7 aqua cisternina _Hum_, aquam cisterninam (cisternam E) EV | inducet _sic_ EV, _scil. tritura; possis_ ducet | 8 cum isicio _Sch_, cum esicia EV, tum isicia {a} | 9 de pullo {a}, topullo EV, _cf. Exc. par.2_ | olei E, oleo _corr. in_ -ei V | 10 semuncia V, semiuncia E | _intellege_ Aliter in esicia de pullo | 11 undecim EV, VI _Sch_ | mittes E, -is V | 15 inquoques (conc- _Sch_) et sic (si _Lister_) EV | 16 feces V, facies E +6+ (49) +Isicia de pavo+ primum locum habent ita si fricta fuerint ut callum vincant. Item secundum locum habent de fasianis item tertium locum habent de cuniculis, item quartum locum habent de pullis, item quintum locum habent de porcello tenero. +7+ (50) +Isicia amulata ab aheno sic facies+: 5 teres piper, ligusticum, origanum, modicum silfi, zingiber minimum, mellis modicum; liquamine temperabis, misces; adicies super isicia, facies ut ferveat. cum bene bullierit, amulo obligas spisso, et sorbendum inferes. +8+ (51) +Amulatum aliter+: piper teres pridie infusum, cui subinde 10 liquamen suffundes ita ut bene tritum ac lutulentum facias piperatum. cui defritum admisces, quod fit de cotoniis, quod sole torrente in mellis substantiam cogitur. quod si non fuerit, vel Caricarum defritum mittes, quod Romani 'colorem' vocant. ac deinceps amulum infusum 15 adicies vel oryzae sucum et lento igni fervere facias. 1 fuerint E, -it V | 5 amulata _Hum_, multa EV | aheno _Sch_, alieno EV _cf. par.420 {+9+ 4, 3}_ | 9 bullierit _Hum_, boluerit V, oluerit E | inferes _Sch_, feres EV | 10 amulatum _Hum_, amulum EV | infusu V, infasu E | 11 lutulentum _sic_ EV | 12 facias V, facies E | cotoniis P, coctomiis (-mus E) EV | 14 caricarum _Hum_, camcarum V, carum _corr. in_ camcarum E, caunearum _Sch_ | 15 colorem _sic_ EV, loram (_cf. Plin. nat. 14, 86) Tor. vix recte, aut ante_ quod _inserendum_ vel | ac deinceps P, accede inceps EV, accipe deinceps {a}; _latere aliud videtur veluti_ ac cepam siccam | 16 orize _sic_ EV | igni {s}, igniti EV +9+ (52) +Amulatum aliter+: ossucla de pullis exbromas. deinde mittis in caccabum porros, anethum, salem. cum cocta fuerint, addes piper, apii semen, deinde oryzam infusam teres, addes liquamen et passum vel defritum. omnia misces et cum isiciis inferes. +10+ (53) +Apothermum sic facies+: 5 alicam elixa cum nucleis et amygdalis depellatis et in aqua infusis et lotis ex creta argentaria, ut ad candorem pariter perducantur. cui ammiscebis uvam passam, caroenum vel passum, desuper confractum asparges et in boletari inferes. 10 1 ossucla de pullis exbromas _sic_ EV | 3 fuerint P, fuerit EV | addes _sic_ EV | oridiam EV | 5 Apotermu EV | 6 elixa cum _Gi_, elixa _Sch_, elix{~a} V, elixatam E | amindalis depilatis EV | 8 cui ammiscebis _Vo_, cum iam (c{~u} iam iam V) miscebis (c _ex_ s _in_ V) EV | 9 piper _add. Gi (cf. +7+ 14, 2)_ | et _om_ V1 III. VVLVVLAE BOTELLI. 1. (54) +Vulvulae isiciatae sic fiunt+: piper tritum et cuminum, capita porrorum brevia duo ad molle purgata, ruta, liquamen admiscentur pulpae bene tunsae et fricatae. denuo ipso subtrito ita ut commisceri possit, mittas piperis grana et nucleos, et calcabis 5 cabis in {+} materia bene lota. et sic coquuntur ex aqua, oleo, liquamine, fasciculo porrorum et anetho. +2+ (55) +Botellum sic facies+: sex ovi vitellis coctis, nucleis pineis concisis cepam, porrum concisum, ius crudum misces, piper minutum , et sic intestinum farcies. adicies liquamen 10 et vinum, et sic coques. 1 Bulbule esiciata (esiaciata V) et sic EV | 3 rutam EV | 4 denuo denuo V, denuo (_e {+}_ denuo _add._ E2) E | 5 c{~o}misceari V | mittas {a}, mittat EV | nucleos _Tor_, nuclei EV | 6 materia (matrice _Lister_) bene lota EV, mortario bene loto _Hum_ | 8 sic VE2, _om._ E1 | sex ovi _Sch_, ex oui E, exeouis V | 9 ius _Hum_, tus EV | 10 asparges _add. Gi_ | farcies {a}, facies EV IV. LVCANICAE. (56) Lucanicas similiter ut supra scriptum est: [Lucanicarum confectio] teritur piper, cuminum, satureia, ruta, petroselinum, condimentum, bacae lauri, liquamen, et admiscetur pulpa bene tunsa, ita ut denuo bene cum ipso subtrito fricetur. cum liquamine admixto, pipere 5 integro et abundanti pinguedine et nucleis inicies in intestinum perquam tenuatim productum, et sic ad fumum suspenditur. 2 Luc. confectio _glossam del. Sch_ | 3 bacae _ex_ baca E, bace V | 6 integro E, -gre V | 7 tenuatim E, -t{)i} _ex_ -tun _corr._ V | productum _Hum_, perductum EV | ad E1, ad (_sed_ a _radendo in_ i _mutata_) V V. FARCIMINA. +1+ (57) Ova et cerebella teres, nucleos pineos, piper, liquamen, laser modicum, et his intestinum implebis. elixas; postea assas et inferes. +2+ (58) +Aliter+: coctam alicam et tritam cum pulpa concisa et trita una cum pipere et liquamine et nucleis. farcies intestinum et elixabis, 5 deinde cum sale assabis et cum sinapi inferes, vel sic concisum in disco. +3+ (59) +Aliter+: alicam purgas et cum liquamine intestini et albamine porri concisi minutatim simul elixas. elixa tolles, pinguedinem concides et copadia pulpae, in se omnia commisces. teres piper, ligusticum, ova 10 tria, haec omnia in mortario permisces cum nucleis et pipere integro. liquamen suffundes, intestina imples, elixas et subassas, vel elixa tantum: appones. +4+ (60) +Aliter circellos isiciatos+: reples intestinum impensa isicii et circellum facies rotundum; fumas. cum miniaverit, subassas, exornas, 15 oenogaro fasiani perfundes, sed cuminum addes. 4 trit{~a} {a}, trita EV | 5 piper EV | farcies in testinum E, farcie sint testin{~u} V | 6 cum sale EV, cumino sale _Sch_ | 7 sic _i. elixum, non assatum_ | 8 albamine E, abamine V | porri E, porro V | 9 elixas. Elixa tolles P, elixas elixato tolles EV | conpadia V | 12 piper integro EV | 13 elixam tantum EV, elixas tantum P | 14 inpensam EV | 15 miniauerit EV, fumauerit _Hum_ | 16 _de re cf. p. 14, 7 {+2+ 2, 5}_ | perfundes _Sch_, profundes EV | cuminum EV, cuminatum _Gi_ | addes _Hum_, ates EV LIB. III. CEPVROS I. ut omne holus smaragdinum fiat. II. pulmentarium ad ventrem. III. asparagos. IV. cucurbitas. V. citrium. VI. cucumeres. VII pepones, melones. VIII. malvas. IX. cymas et cauliclos. X. porros. XI. betas. XII. holisera. XIII. rapas sive napos. XIV. raphanos. XV. holus molle. XVI. herbae rusticae. XVII. urticae. XVIII. intuba et lactucae. XIX. cardui. XX. [funduli sive] sphongili. XXI. caroetae. Incipit eiusdem cepuros de oleribus lib. III _sic_ EV _(item in fine libri); verba_ de oleribus _recte capiti I denuo praefixerunt_ EV | _cap._ V cidrium EV | VII pepones E, pemones V | IX culiclus V, auliclos E | XV olus molles EV | XVIII intibae et EV | XX funduli siue spondili EV | XXI caroetae E, careotae V I. DE HOLERIBVS. (61) +Vt omne holus smaragdinum fiat+: omne holus smaragdinum fiat, si cum nitro coquatur. 2 fiat V, fit E | nitro coquatur E, nitroquatur V II. PVLMENTARIVM AD VENTREM: 1. +1+ (62) betas minutas et porros requietos elixabis, in patina compones. teres piper, cuminum, suffundes liquamen, passum, ut quaedam dulcedo sit. facias ut ferveat. cum ferbuerit, inferes. +2+ +Similiter+: 4 polypodium in tepidam mittes. ubi mollierit, rades, 5 et minutum cum pipere et cumino trito in patinam ferventem mittes et uteris. +3+ (63) +Aliter ad ventrem+: facies betaciorum fasces; deterge, ne laves. in eorum medium nitrum asparges et alligas singulos fasces. mittes in aquam. cum coxeris, condies patinam, cum eadem passum vel 10 caroenum et cuminum et piper asparges et oleum modicum. ubi ferbuerit, polypodium et frusta nucum cum liquamine teres, ferventem patinam fundes, cooperies. statim depones et uteris. 4 ferbuerit E, feruuerit _(erasa_ u _priore)_ V | 6 cuminum tritum EV | patenam E, -ena V | 8 fasces _Hum_, facies EV | deterge, ne] detergine EV, deterges _Hum, at cf. simillimum praeceptum Marcell. med. 30, 47_ | 8 nitrum _Hum_, nigrum EV | 11 caroenim E, -n{~i} _(sic)_ V | et piper _Hum_, et super EV | 12 frustra EV | 13 in _Hum, om._ EV | 14 et _Hum_, ut EV +4+ (64) [+Aliter betacios Varronis.+ +Varro+: 'betacios, sed nigros, quorum detersas radices et mulsa decoctas cum sale modico et oleo vel sale, aqua et oleo in se coctas iusculum facere et potari, melius etiam si in eo pullus sit decoctus'.] +5+ (65) +Aliter ad ventrem+: apios 5 virides cum suis radicibus lavabis et siccabis ad solem. deinde albamen et capita porrorum simul elixabis in caccabo novo, ita ut aqua ad tertias deferveat [id est ut ex tribus eminis aquae una remaneat]. postea teres piper, liquamen et aliquantum mellis humore temperabis, et aquam 10 apiorum decoctorum colabis in mortario, et superfundes apio. cum simul ferbuerit, appones, et, si libitum fuerit, apios adicies. 1 Varronis {s}, uarrones EV | Varro _vere fragmentum esse arguere videtur sententiarum structura imperfecta; saturae_ "peri edesmato:n" _iam attribuit Hum; addidit doctus lector_ | 3 mulsu decoctas EV | 4 coctas _Gi_, cocta EV, coctos_ Sch_, cocto _Tor_ | potari _sic_ EV | melius _eqs: iocus interlocutoris apud Varronem_ | 7 albamen _Hum_, alb{~a} EV, allia _Tor_ | ca///cabo (c _erasa_) V | 8 id est--remaneat _glossam agnovit Hum, cf. +1+ 12, 1_ | 12 cum simul _sic_ EV; _i. 'simulac'_ | appones EV, abpones _Sch (cf. l. 7 {+3+ 2, 3} et p. 18, 2 {+3+ 4, 1}_ depones) III. ASPARAGOS. (66) Asparagos siccabis, rursum in calidam summittes: callosiores reddes. 1 siccabis V, -it E | rursum {s}, sursum _bis_ EV (_qui verba_ sursum in calidam _repetunt_) | 2 summittas (-itas V) EV | Callossiores EV _qui hinc novum praeceptum ordiuntur_ IV. CVCVRBITAS. 1. (67) +Gustum de cucurbitis+: cucurbitas coctas expressas in patinam compones. adicies in mortarium piper, cuminum, silfi modice, [id est laseris radicem], rutae modicum, liquamine et aceto temperabis, mittes defritum modicum ut coloretur, ius exinanies in 5 patinam. cum ferbuerint iterum ac tertio, depones et piper minutum asparges. +2+ (68) +Aliter cucurbitas iure colocasiorum+: cucurbitas coques ex aqua in modum colocasiorum. teres piper, cuminum, rutam, suffundes acetum, liquamen, temperabis, in caccabum, cui adicies 10 .... et eas cucurbitas incisas, expressas in ius mittes ut ferveant. amulo obligas, piper asparges et inferes. +3+ (69) <+Aliter+> 12 +cucurbitas more Alexandrino+: elixatas cucurbitas exprimis, sale asparges, in patina compones. teres piper, cuminum, coriandri semen, mentam viridem, laseris 15 radicem, suffundes acetum, adicies caryotam, nucleum, teres, melle, aceto, liquamine, defrito et oleo temperabis, et cucurbitas perfundes. cum ferbuerint, piper asparges et inferes. 1 gustum de cucurbatas cucurbitas coctas EV | 3 piper {s}, pipere EV | id--radicem EV, _del._ {s} | 4 rutam modicum EV | 5 defreto EV | 6 ferbuerint E, feruuerit V | 7 iure colocesiorum EV | 10 mittes _add. Gi, qui et vidit post_ adicies _excidisse verbum aut verba_ | 12 Aliter _add. Hum_ | 16 cariotam E, caroet{~a} V | 17 aceto _Tor. et_ oleo _Hum_, acetum _et_ oleum EV +4+ (70) +Aliter cucurbitas elixatas+: ex liquamine, oleo, mero. +5+ (71) +Aliter cucurbitas frictas+: oenogaro simplici et pipere. +6+ (72) +Aliter cucurbitas elixatas et frictas+: in patina compones, cuminatum superfundes, modico oleo super adiecto. fervere facies et inferes. +7+ (73) +Aliter 5 cucurbitas frictas tritas+: piper, ligusticum, cuminum, origanum, cepam, vinum, liquamen et oleum. amulo obligabis in patina, et inferes. +8+ (74) +Aliter cucurbitas cum gallina+: duracina, tubera, piper, careum, cuminum, silfi, condimenta viridia, mentam, apium, coriandrum, puleium, 10 {+} caromentam, mel, vinum, liquamen, oleum et acetum. 2 frictas _bis scripsit_ V | 3 piperem EV | 10 mentam {c.}{e.}p{a.}m E, menta V | 11 caromentam (-memtam V) EV, calamintham _Hum_ et V, _om._ E V. CITRIVM. (75) Sil montanum, silfi, mentam siccam, acetum, liquamen. 1 citrium V, citrum E, cidrium EV _in indice_ VI. CVCVMERES. 1. +1+ (76) +Cucumeres rasos+: sive ex liquamine, sive ex oenogaro: sine ructu et gravitudine teneriores senties. +2+ (77) +Aliter cucumeres rasos+: elixabis cum cerebellis elixis, cumino et melle modico, apii semine, liquamine et oleo. ovis obligabis, piper asparges et 5 inferes. +3+ (78) +Aliter cucumeres+: piper, puleium, mel vel passum, liquamen et acetum. interdum et silfi accedit. 2 enogaro VE2, onegaro E1 | 3 elixis V, elix{a.}{b.}is E | 4 cumino E, cucumino (cu-_erasis_) V | vel apii semine _Hum_, apii semen EV | 5 ovis _Sch_, bis EV | 7 et acet{~u} _bis scriptum in_ V VII. PEPONES ET MELONES. (79) Piper, puleium, mel vel passum, liquamen, acetum: interdum et silfi accedit 1 Pepones E, Pemones V; _item in indice_ | uel _om._ V1 VIII. MALVAS. (80) Malvas minores oenogaro ex liquamine oleo, aceto.--Malvas maiores in oenogaro, pipere, liquamine, caroeno vel passo. 1 oenogaro _Hum_, degrano EV, de garo _Tor_ | 2 acetum EV | in oenogara piper EV IX. CYMAS ET CAVLICVLOS. 1. +1+ (81) +Cymas+: cuminum, salem, vinum vetus et oleum. si voles, addes piper et ligusticum, mentam, rutam, coriandrum, folia cauliculorum, liquamen, vinum, oleum. +2+ (82) +Aliter+: cauliculos elixatos mediabis 4 summa foliorum teres cum coriandro, cepa, cumino, 5 pipere, passo vel caroeno et oleo modico. +3+ (83) +Aliter+: cauliculi 6 elixati in patina compositi condiuntur liquamine, oleo, mero, cumino. piper asparges, porrum, cuminum, coriandrum viride super concides. +4+ (84) +Aliter+: cauliculi conditi ut supra cum elixis porris coquantur. +5+ (85) +Aliter+: cauliculos condies 10 ut supra, admisces olivas virides et simul ferveant. +6+ (86) +Aliter+: cauliculis conditis ut supra superfundes alicam elixam cum nucleis et uva passa; piper asparges. 1 coliclos EV _hic; cf. index_ | 2 et V, _om._ E | 3 menta V | colicorum EV | 4 culiculos E2V, col- E1 | 5 foliarum EV | 6 piper EV | cauliculi E, cul- V, _item 9. 10_ | 7 elixati E, exati V | conpositi E, -ta V | 8 piper _Hum_, super EV | 11 admisces E, -cis V | olibas EV | simul _sic_ EV | 12 culiculis E, -los V | 13 piper _Vo_, super EV X. PORROS. 1. +1+ (87) +Porros maturos fieri+: pugnum salis, aquam et oleum: mixtum facies et ibi coques et eximes. cum oleo, liquamine, mero [et] inferes. +2+ (88) +Aliter porros+: opertos foliis cauliculorum [et] in prunis coques, ut supra, et inferes. +3+ (89) +Aliter porros+: in {+} baca coctos ut 5 supra inferes. +4+ (90) +Aliter porros+: in aqua elixati erunt, fabae nondum conditae plurimum admisce conditurae, in qua eos manducaturus es. 3 liquamine _bis scriptum in_ EV | et inferes EV, condies et inf. _Gi_; et _delendum (cf. l. 4) aut abl. supplendus ut_ et passo inf. | 4 opertos E, apertos V, operias _Sch; maluimus delere_ et | coliculorum et in EV | 5 baca EV, caccabo _Hum. an_ aqua_? cf. Plin. nat. 20, 49_ | 6 inferes V, et inferes E | si in _Sch_, in EV, cum in _Hum_ | aquam EV XI. BETAS. +1+ (91) Concides porrum, coriandrum, cuminum, uvam passam {+} farinam, et omnia in medullam mittes. ligabis et ita inferes ex liquamine, oleo et aceto. +2+ (92) +Aliter betas elixas+: ex sinapi, oleo modico et aceto bene inferuntur. 5 2 farinam EV, Varianam _Sch ex Plin. 14, 29_, Phariam _Baseggio_ | 4 exsinapi E, et in api V XII. HOLISERA. (93) holisera in fasciculum redacta manu ex liquamine, oleo et mero bene inferuntur, vel cum piscibus assis. 1 olisera _bis_ EV, _hic et in indice_ | a _add. Vo, cf. l. 31 {+3+ 16, 1}_ | 2 oleo E, et oleo (et _erasum_) V XIII. RAPAS SIVE NAPOS. 1. +1+ (94) +Rapas sive napos+: elixatos exprimes, deinde teres cuminum plurimum, rutam minus, laser parthicum, mel, acetum, liquamen, defritum et oleum modice. fervere facies et inferes. +2+ (95) +Aliter rapas sive napos+: elixas, inferes. oleum superstillabis; si voles, 5 acetum adde. 2 rutam E, rat{~a} V, _an_ rutae_?_ | 5 super istillabis EV XIV. RAFANOS. (96) Rafanos cum piperato, ita ut piper cum liquamine teras. 1 rafanos _bis_ EV, _hic et in indice_ | 2 teras E, tereas V, _cf. p. 30, 2 {+4+ 2, 31 _carpes_}_ XV. HOLVS MOLLE. 1. (97) +Holus molle ex holisatro+: coctum ex aqua nitrata expressum concides minutatim, et teres piper, ligusticum, satureiam siccam cum cepa sicca, liquamen, oleum et vinum. +2+ (98) +Aliter holus molle+: apium coques ex aqua nitrata, exprimes et concides minutatim. in 5 mortario teres piper, ligusticum, origanum, cepam, vinum, liquamen et oleum. coques in pultario, et sic apium commisces. +3+ (99) +Aliter holus molle ex foliis lactucarum cum cepis+: coques ex aqua nitrata, expressum concides minutatim. in mortario teres piper, ligusticum, apii semen, 10 mentam siccam, cepam, liquamen, oleum et vinum.-- (100) [Aliter] Holus molle ne arescat, summa quaeque amputantur, et purgamenta et caules madefactos in aqua apsinthi contegito. 1 holus molle _bis_ EV _hic_, olus molles _in indice_ EV | olisatro EV | 2 coctum _Sch_, cocto EV | minutatim _Hum_, minutum EV, minutim _Tor_ | 9 {e.}{x.} {a.}{q.}{u.}{e.}{s.} ex aqua E | expressum _Hum_, expressa EV | 12 Holus _Sch_, Aliter. Holus EV | arescat EV, acescat _cod. Hummelbergii_ | 13 absenti EV XVI. HERBAE RVSTICAE. (101) Liquamine, oleo, aceto a manu vel in patina pipere, cumino, bacis lentisci. 2 piper EV XVII. VRTICAE. (102) Vrticam feminam, sole in ariete posito, adversus aegritudinem sumes, si voles. XVIII. INTVBA ET LACTVCAE. 1. +1+ (103) +Intuba+ ex liquamine, oleo modico, {+} medere cepa concisa. pro lactucis vero hieme intuba ex embammate vel melle et aceto acri. +2+ (104) +Lactucas+ 3 cum oxyporio et aceto et modico liquamine. +3+ (105) +Ad digestionem et inflationem et ne lactucae 5 laedant+: cumini unc. II, zingiberis unc. I, rutae viridis unc. I, dactylorum pinguium scripulos XII, piperis unc. I, mellis unc. IX; cuminum aut Aethiopicum aut Syriacum aut Libycum. tundes cuminum et postea infundes in aceto, cum siccaverit; postea melle omnia comprehendes. cum 10 necesse fuerit, dimidium cocleare cum aceto et liquamine modico misces aut post cenam dimidium cocleare accipies. 1 INTVBAE ET ({l/} E) EV _cf. ind._ | ex liq. E, et liq. V | 2 oleo V, et oleo E | modico medere EV, modico modicaque (modice _Hum_) _Tor_, modico comedere _Sch_ | 3 incube (t _ex_ c _corr._ E2) exembammate E, intib{e,} ex enb{~a}mate V | acri E, agri V | 4 oxyporio et E, exyporio (_om._ et) V | +3+ 18, 2 _cf. +1+ 18 de oxyporo_ | 5 digestione V | 6 cumini V, cuminum E | gingiberis E2 _ex_ -ber E1, gengi{b/} V | 8 cuminum aut EV, _cf. p. 11, 23 {+1+ 18}_ | 9 tundes V, tundis E cuminum _delendum?_ infundes V, -dis E | 11 necesse E, nece V | cocleare cum _Sch_, coclearium E, cloclear{~u} V, cochlearium cum _Tor_ | 12 coclearem E, cloclear{~e} V XIX. CARDVI. 1. +1+ (106) +Carduos+: liquamine, oleo et ovis concisis. +2+ +Aliter carduos+: rutam, mentam, coriandrum, feniculum, omnia viridia teres. addes piper, ligusticum, mel, liquamen et oleum. +3+ +Aliter carduos elixos+: piper, cuminum, liquamen et oleum. 5 3 faeniculum {s}, fenicum EV XX. SPHONDYLI [vel fundili]. 1. +1+ (107) +Sphondyli fricti+ ex oenogaro simplici. +2+ +Aliter: Sphondyli elixi+ ex sale, oleo, mero, coriandro viridi conciso et pipere integro. +3+ (108) +Aliter: sphondylos elixos+ perfundes amulato infra scripto: apii semen, rutam, mel, piper teres, passum, liquamen 5 et oleum modice. amulo obligas, piper asperges et inferes. +4+ (109) +Aliter sphondylos+: teres cuminum, rutam, liquamen, 7 caroenum modice, oleum, coriandrum viride et porrum. et sphondylos inferes pro salso. +5+ (110) +Aliter: sphondylos 9 elixatos+ praedurabis, mittes in caccabum oleum 10 liquamen, piper. passo colorabis et obligas. +6+ (111) +Aliter sphondylos+ oleo, liquamine complebis, vel oleo et sale assabis. piper asparges et inferes. [+7+ (112) +Aliter: sphondylos elixatos+ conteres et nervos eorum eximes. deinde cum eis alicam elixatam et ova conteres, liquamen, piper 15 isicia ex his facies cum nucleis et pipere in omento. assabis, oenogaro continges et pro isiciis inferes]. 1 Sphondili (Sf- V) uel fundili. Sphondili (Sf- V) EV, _cf. index_ | funguli _suo Marte substituit Hum, potius vulgaris glossa_ vel fundili _delenda. deinceps_ V _exhibet semper_ sfond-, E _vel_ sphond- (sphund- E2 2) _vel_ sfond- _vel_ spond- | 3 piper EV | 4 elixos E3, -xo E1V | 8 uiridem EV | 9 salso _sic_ EV | 11 passo _Hum_, passum EV | 12 oleo liq. P, oleum liq. EV | _praeceptum +3+ 20, 7 male repetitur ex +2+ 1, 6_ | 15 alicam E, -ca V | 16 augmento EV _i._ omento _cf. p. 13, 12 {+2+ 1, 6}_ | 17 oenogairo V XXI. CAROETAE SEV PASTINACAE. (113) 1. +Caroetae frictae+ oenogaro inferuntur. +2+ +Aliter caroetas+: sale oleo puro et aceto. +3+ +Aliter: caroetas elixatas+ concisas in cuminato oleo modico coques et inferes. cuminatum colorium facies. 5 1 Caroetae (Caro oetae V) seu pastinace (-ci E). Caroetae (Carot{e,} E) fricta _sic_ EV | 3 oenagaro E | 5 colorium _Sch_, coliorum EV, colicorum _Tor; addendumne_ passo _vel_ croco_?_ LIB. IV. PANDECTER I. sala cattabia. II. patinae piscium holerum pomorum. III. minutal de piscibus vel esiciis. IV. tisana vel sucum. V. gustum. PANDECTER _sic quater_ EV | I cattabia _sic_ EV | II pastine EV | holerum E, oleum V I. SALA CATTABIA. (116) (?) 1. +Sala cattabia+: piper, mentam, apium, puleium aridum, caseum, nucleos pineos, mel, acetum, liquamen, ovorum vitella, aquam recentem panem ex posca maceratum exprimes, caseum bubulum, cucumeres in caccabulo compones, interpositis nucleis. mittes 5 concisi capparis minuti.... iocusculis gallinarum. ius perfundes, super frigidam collocabis et sic appones. +2+ +Aliter sala cattabia Apiciana+: adicies in mortario apii semen, puleium aridum, mentam aridam, zingiber, coriandrum viride, uvam passam enucleatam, mel, acetum, oleum 10 et vinum. conteres. adicies in caccabulo panis Picentini frusta, interpones pulpas pulli, glandulas haedinas, caseum Vestinum, nucleos pineos, cucumeres, cepas aridas minute concisas. ius supra perfundes. insuper nivem sub ora asparges et inferes. +3+ (118) +Aliter sala cattabia+: panem Alexandrinum 15 excavabis, in posca macerabis. adicies in mortarium piper, mel, mentam, alium, coriandrum viride, caseum bubulum sale conditum, aquam, oleum. insuper nivem, et inferes. 1 cattabia EV _semper hic et deinceps;_ caccabia (_melius_ -bina) _Hum_, cottabia _Baseggio_ | 2 nucleo EV | 3 aqu{~a} {a}, quam EV | 5 interponesitis E | 6 concisi capparis minuti iocusculis (loc- V) EV _quae certe lacunosa sunt_; concisas cepas aridas minute iocuscula (cum -lis _Gi_) _Hum ex p. 23, 2 {+4+ 1, 2}_ | 7 perfundes _Sch_, profundes EV | 9 puleio EV | coriandrum E, -dro V | 10 uiridem EV | 11 picemtini V | 12 frustra EV, III frustra {s} (_male ex_ -ni) | 13 pineos nucleos E | 14 perfundes V, fundes _corr. in_ perf- E | niuem {s} nuem EV | sub ora (hora E): '_a latere et in margine_' _Hum_ | 15 alexandrinum V, {ea.}le- E | 17 mel E, _om._ V | uiridem EV | 18 nivem _Baseggio_, uinum EV II. PATINAE PISCIVM HOLERVM POMORVM. 1. +1+ (121) +Patina cotidiana+: cerebella elixata teres cum pipere. cuminum, laser cum liquamine, caroeno, lacte et ovis. ad ignem lenem vel ad aquam calidam coques. +2+ (122) +Aliter patina versatilis+: nucleos, nuces fractas; torres eas et 5 teres cum melle, pipere, liquamine, lacte et ovis. olei modicum. 1 Patine EV _hic_, Pastine EV _in indice_ | holerum _utrubique_ E, ole{~u} _et hic et in indice_ V | 2 piper EV | 3 carenum EV | ouis E, obis _corr._ in ouis V | 4 len{~e} V, le{nu.}em E | aqu{~a} V, quam E | 5 _praeceptum +4+ 2, 2 redit fere +4+ 2, 16_ | torres _Hum_, teres EV _cf. p. 27, 11 {+4+ 2, 16}_ +3+ (123) +Aliter patina+: thyrsum lactucae teres cum pipere liquamine, caroeno, aqua, oleo. coques, ovis obligabis; piper asparges et inferes. +4+ (124) +Aliter patina fusilis+: accipies holisatra, purgas, lavas, coques, refrigerabis, restringes. accipies cerebella IV, enervabis, coques. adicies 5 in mortario piperis scripulos VI, suffundes liquamen, fricabis. postea adicies cerebella, fricabis iterum. adicies holisatra et simul conteres. postea franges ova VIII, adicias cyathum liquaminis, vini cyathum, passi cyathum, contrita simul temperabis. patinam perunges, impones in thermospodio. 10 postea cum coctum fuerit, piper asparges et inferes. 1 tyrsum EV | 2 aquam EV | 3 asparges V, -is E | 5 restringues EV, et friges _Hum_ | 6 piper EV | 10 intermospodio V, interimospodio E | 11 cum _Sch, cf. +6+ 9, 15_, quod EV, quam _Hum._ | asparges V, -is E +5+ (125) +Aliter patina de asparagis frigida+: accipies asparagos purgatos, in mortario fricabis, aqua suffundes, perfricabis, per colum colabis. Et mittes ficedulas curatas. teres in mortario piperis scripulos VI, adicies liquamen, fricabis, vini cyathum 5 unum, passi cyathum unum, mittes in caccabum olei uncias III, illic ferveant, perunges patinam, in ea ova VI cum oenogaro misces, cum suco asparagi impones cineri calido, mittes impensam supra scriptam. tunc ficedulas compones coques, piper asperges et inferes. +6+ (126) +Aliter patina de 10 asparagis+ adicies in mortario asparagorum praecisuras, quae proiciuntur, teres, suffundes vinum, colas teres piper, ligusticum, coriandrum viride, satureiam, cepam, vinum, liquamen et oleum sucum transferes in patellam perunctam et, si volueris, ova dissolves 15 ad ignem, ut obliget piper minutum asperges 1 asparagis V, aspargis E | 3 in caccabum _add. Gi_ | fecitulas EV | 4 curatas _Hum_, curtas EV | sex _Hum_, sed EV | 5 postea adicies _add. Gi, ex l. 22 {+4+ 2, 8} p. 23, 22 {+4+ 2, 4}_ | 6 I passi E uni passi V | 8 asparagi {a}, -gis EV | 9 inpensam V -as E | ficetulas _sic_ EV | compones V, conpones (_corr ex_ -poe nes) E | 10 asparges V, aspergis E | 12 quae proiciuntur _quasi glossam del Sch_ | 13 uiridem EV | 14 transferes V, -ens E | 16 et inferes _add. Gi_ +7+ (127) +Patinam ex rusticis, sive tamnis sive sinapi viridi sive cucumere sive cauliculis+ item facies si voluens, substernes pulpas piscium vel pullorum. [Aliter] +8+ (128) +Patina de sabuco calida et frigida+ accipies semen de sabuco, purgabis, ex aqua decoques, paulum ex 5 siccabis, patinam perunges et in patinam compones ad surcellum adicies piperis scripulos VI, suffundes liquamen, , postea adicies liquaminis cyathum unum, vini cyathum, passi cyathum, teres, tandem in patinam mittes olei unc IV, pones in thermospodio et facies ut 10 ferveat. cum ferbuerit, franges postea ova VI, agitabis et patinam sic obligabis cum obligaveris, piper asparges et inferes. 1 rusticis _herbis quae secuntur_ tannis EV | 2 cucumeres EV | item _Vo_, ita EV | 3 Aliter patina EV | 4 sabuco V, sabulo E | 5 sabuco V, sambuco E | paulum _Sch_, speculum EV | 6 ad surcellum _'ad ignem sarmenticium, cf. Macrob. Sat. 7, 16, 23' Sch; intellegimus_ surculatum, surcello agitatum | 7 suffunde EV | 8 fricabis _add. Hum 'ex scripto codice', nisi ille hunc locum conmiscuit cum p. 23, 21 {+4+ 2, 4}, vel p. 25, 2 {+4+ 2, 9}. 30, 3 {+4+ 2, 31}, neque enim in ullo inter {s} codice legitur hic_ fricabis | 9 tandem _Sch_, tantum EV | 10 olei V oleum E +9+ (129) +Patinam de rosis+ accipies rosas et exfoliabis album tolles, mittes in mortarium, suffundes liquamen, fricabis postea mittes liquaminis cyathum unum semis, et sucum per colum colabis accipies cerebella IV, enervabis et teres piperis scripulos VIII suffundes ex suco, fricabis 5 postea ova VIII frangis, vini cyathum unum semis et passi cyathum unum, olei modicum postea patinam perunges et eam impones cineri calido, et sic impensam supra scriptam mittes. cum cocta fuerit in thermospodio piperis pulverem super asperges et inferes. +10+ (130) +Patina 10 de cucurbitis+: cucurbitas elixas et frictas in patina compones, cuminatum superfundes, modico oleo super adiecto, fervere facias et inferes. +11+ (131) +Patina de apua+: apuam lavas, ex oleo maceras, in Cumana compones, adicies oleum, liquamen, vinum alligas fasciculos rutae et origam 15 et subinde fasciculos apa {+} babtidiabis. cum cocta fuerit, proicies fasciculos, et piper asperges et inferes. 1 rosis _Hum_ coris EV | rosas _Tor_ rosis EV | 2 tolles V tollis E | 3 unu s V, IS E | 5 ex V, et E | 6 mittis _add. Vo_ | 8 perunges E, perunges et eam perunges V | cinere EV _cf. p. 24, 6 {+4+ 2, 5}_ | 11 cucurbitis {s}, -tas EV | 13 apua abuam EV | 15 rute et origanum et subinde fasciculos apa babti diabis (apababdiabis V) dum (cum{s}) cocta EV, _unde_ fasc cum apua (et apuam _Gi_) elixabis. cum _Hum_ _fortasse_ fasc et apuam baptizabis cum +12+ (132) +Patina de apua sine apua+: pulpas piscis assi vel elixi minutatim facies ita abundanter, ut patinam qualem voles implere possis. teres piper et modicum rutae, suffundes liquamen quod satis erit et olei modicum, et commisces in patina cum pulpis, sic et ova cruda confracta, ut 5 unum corpus fiat. desuper leniter compones urticas marinas, ut non cum ovis misceantur. impones ad vaporem, ut cum ovis ire non possint, et, cum siccaverint, super aspergis piper tritum et inferes ad mensam. nemo agnoscet quid manducet. 10 1 de abua sine abua EV | 2 quale EV | 3 possit EV | 4 erit VE2, erat E1 | 5 patina E, tina V | 6 un{~u} corpus V corpus unum E | leniter E eui{t(} V | 6 ire EV, coire _Sch ex +9+ 4, 2_ | 7 non E, _om_ V | 8 et _Hum_, ut EV +13+ (133) +Patinam ex lacte+: nucleos infundes et siccas echinos recentes iam praeparatos habebis. accipies patinam, et in eam compones singula infra scripta. mediana malvarum et betarum et porros maturos, apios, holus molle et viridia elixa, pullum carptum ex iure coctum, cerebella 5 elixa, Lucanicas, ova dura per medium incisa. mittes longaones porcinos ex iure Terentino farsos, coctos, concisos, iecinera pullorum, pulpas piscis aselli fricti, urticas marinas pulpas ostreorum, caseos recentes. alternis compones, nucleos et piper integrum asparges. ius tale perfundes: 10 piper, ligusticum, apii semen, silfi. coques. at ubi cocta fuerit, lacte colas, cui cruda ova commisces, ut unum corpus fiat, et super illa omnia perfundes. cum cocta fuerit, echinos recentiores, piper asperges et inferes. 2 echinos _Baseggio_, eos EV | iam praeparatos _Baseqgio_, inpreparatos EV | habebis {s} habetis (ab- F) EV} | 3 scripta EV | 4 holus molles EV | 5 carptum ex _Sch ex +6+ 9, 13_, raptum et EV | 6 lucanicas _Sch_, lucania EV | 7 coctos V, -us E | 8 pollorum EV | aselli _Hum_, ascelli EV | 11 at E, ad V, _item l. 19 {+4+ 2, 14}_ | 12 lactem EV | 14 addes _vel_ mittes _add. Vo_ | echinos _Tor_, echino V, enchino (-ono E1) E +14+ (134) +Patinam Apicianam sic facies+: frusta suminis cocti, pulpas piscium, pulpas pulli, ficedulas vel pectora turdorum cocta et quaecumque optima fuerint; haec omnia concides diligenter praeter ficedulas. ova vero cruda cum oleo dissolvis. teres piper, ligusticum, suffundes 5 liquamen, vinum, passum, et in caccabum mittis ut calefiat, et amulo obligas. antea tamen pulpas concisas universas illuc mittes, et sic bulliat. at, ubi coctum fuerit, levabis cum iure suo et in patellam alternis de trulla refundes cum piperis granis integris et nucleis pineis, ita ut per 10 singula coria substernas diploidem, dein laganum similiter; quotquot lagana posueris, tot trullas impensae desuper adicies. unum vero laganum fistula percuties et super impones. piper asparges. ante tamen illas pulpas ovis confractis obligabis, et sic in caccabum mittes cum impensa. 15 patellam aeneam qualem debes habere infra ostenditur. 1 accipies _add. Vo ex l. 28 {+4+ 2, 15}_ | frustra EV | 5 dissolu{e.}{n.}{d.}is E | 9 patella EV | 10 grana integra EV | 11 _an_ pro singulis coriis_?_ | dein _Sch_, in EV, inde _Furlanetto_ | 12 quotquot {s}, quodquo EV | impensae _Hum. ex p. 27, 7 {+4+ 2, 15}_, imples EV | 15 inpensam E, impens{~a} (m _adrasa in_ n) V | 16 aene{~a} V, aeneum E | infra] _ubi?_ +15+ (135) +Patina cotidiana+: accipies frusta suminis cocti, pulpas piscium coctas, pulpas pulli coctas. haec omnia concides diligenter. accipias patellam aeneam, ova confringes in caccabum et dissolves. adicies in mortarium piper, ligusticum, fricabis, suffundes liquamen, vinum, passum, 5 oleum modice, reexinanies in caccabum, facies ut ferveat. cum ferbuerit, et obligas. pulpas, quas subcultrasti, in ius mittis. substerne diploides.... patinam aeneam, et trullam plenam pulpae, et disparges oleum, laganum pones similiter. quotquot lagana posueris, tot trullas impensae 10 adicies. unum laganum fistula percuties, a superficie versas in discum, in superficiem pones. piper asperges et inferes. +16+ (136) +Patina versatilis vice dulcis+: nucleos pineos, nuces fractas et purgatas, attorrebis eas, teres cum melle, pipere, liquamine, lacte, ovis, modico mero et 15 oleo. 1 frustra EV | 2 cocti _l. 13 {+4+ 2, 14}_, coctam E, coctum V, cocta {s} | 3 concides _Hum ex l. 15 {+4+ 2, 14}_, condies EV _cf. p. 30, 28 {+4+ 2, 36}_ | accipias V, -es E | 4 mortarium V, -io E | 7 _fortasse_ ferveat, et amulo obligas. cum fervuerit, pulpas | 8 substerne E, -nere V | diplodies EV; _deest verbum; an_ diploides: _?_ | 6 et {s} _om._ EV | 10 quotquot E, quodquo V | lagana {a} _cf. 26, 23 {+4+ 2, 14}_, lagas EV | 12 in superficiem E, insuper insu{p/}ficiem V | 13 _praeceptum +4+ 2, 16 fere i.q. +4+ 2, 2_ | dulcis _Hum_, dulci V, dulce E | 14 attorebis {a}, atorrebas EV +17+ (137) +Patellam tyrotaricham ex quocumque salso volueris+: coques ex oleo, exossabis. et cerebella cocta, pulpas piscium, iocuscula pullorum, ova dura, caseum mollem excaldatum, haec omnia calefacies in patella. teres piper, ligusticum, origanum, rutae bacam, vinum, mulsum, 5 oleum, patella ad lentum ignem ut coquatur. ovis crudis obligabis, adornabis, cuminum minutum asparges et inferes. +18+ (138) +Patellam siccam: isicia de thursione+: enervabis, concides minutatim. teres piper, ligusticum, origanum, petroselinum, coriandrum, cuminum, rutae 10 bacam, mentam siccam, ipsum thursionem. isicia deformabis. vinum, liquamen, oleum. coques. coctum in patellam collocabis, ius in ea facies: piper, ligusticum, satureiam, cepam, vinum, liquamen, oleum. patellam pones ut coquatur. ovis obligabis, piper asparges et inferes. 15 1 thirotarricam EV | salso EV, pisce salso _cod. Hummelbergii, at cf. p. 28, 12 {+4+ 2, 21}. 16 {+4+ 2, 22} al._ | 3 pulpas V1, pulpis EV2 | 6 in _et_ pones _add. Gi_ | 7 adornabis _Baseggio_, adordinabis EV | 8 siccam esicia EV, esitiatam _Gi; adi. desidero quale_ Siculam | tursone EV | 9 eneruabis EV, _exspectabam_ exossabis | 11 turtionem EV | _an_ inde formabis? | 12 adicies _add. Gi_ | 14 in _Hum (an ex suo codice?), om._ EV +19+ (139) +Patellam ex holisatro+: elixas ex aqua nitrata, exprimis in patellam. teres piper, ligusticum, coriandrum, satureiam, cepam, vinum, liquamen, acetum, oleum transferes in patellam, coques, amulo obligas. thymum et piper minutum asparges et de quacumque herba, si volueris 5 facies ut supra. +20+ (140) +Patina de apua fricta+: apuam lavas, ova confringes et cum apua commisces. adicies liquamen, vinum, oleum, facies ut ferveat, et cum ferbuerit, mittes apuam. cum duxerit, subtiliter versas. facies ut coloret, oenogarum simplex perfundes piper asparges et inferes. 10 1 patellam E, -a V | 6 _admodum simile praeceptum de lagitis +4+ 2, 26_ | apua lauas EV | 7 apia EV +21+ (141) +Patina ex lagitis et cerebellis+: friges ova dura, cerebella elixas et enervas, gigeria pullorum coques. haec omnia divides praeter piscem, compones in patina, praemixta salsum coctum in medio pones. teres piper, ligusticum, suffundes , ut dulce sit. piperatum mittes 5 in patinam, facies ut ferveat cum ferbuerit, ramo rutae agitabis et amulo obligabis. +22+ (142) +Patina mullorum loco salsi+: mullos rades, in patina munda compones, adicies ut ferveat. cum ferbuerit, mulsum mittes aut passum. piper asparges 10 et inferes. +23+ (143) +Patina piscium loco salsi+: pisces qualeslibet 11 curatos friges, in patinam compones, adicies olei quod satis est et salsum interpones. facies ut ferveat. cum ferbuerit, mittes mulsam et ius agitabis. 1 lagitis EV2, lagatis V1 | dura _sic_ EV | 2 gigeria _Hum_, cizeria E, cizema V | quoques V, coquis E | 5 passum _vel_ mulsum _add. Hum_ | dulce E, dulcis V | 8 mullos EV2, mullo V1 | 9 olei--facies _add. Sch ex l. 12_ | 11 Patina V, -am E | loco salsi E, locos alfi V | 14 mulsam _sic_ EV | ius agitabis {s}, insagitabis EV, _an_ in se agitabis? _cf. p. 30, 16 {+4+ 2, 33}_ +24+ (144) +Patina piscium+: pisces qualeslibet rades et curatos mittes. cepas siccas Ascalomas vel alterius generis concides in patinam et pisces super compones. adicies liquamen, oleum. cum coctum fuerit, salsum coctum in medio pones. addendum acetum 5 asparges et coronam bubulam. +25+ (145) +Patellam Lucretianam+: cepas pallachanas purgas (viridia earum proicies), in patinam concides liquaminis modicum, oleum et aquam dum coquitur, salsum crudum in medium ponis. at ubi cum salso prope cocta fuerit, mellis cocleare asparges, aceti et 10 defriti pusillum. gustas. si fatuum fuerit, liquamen adicies, si salsum, mellis modicum. et coronam bubulam aspergis, et bulliat. +26+ (146) +Patinam de lagitis+: lagitas rades, lavas, ova confringis et cum lagitis commisces. adicies liquamen, vinum, oleum, facies ut ferveat. cum ferbuerit, 15 oenogarum simplex perfundis. piper asperges et inferes. 2 curatos _Hum_, duratos EV | ascalomas _a_, -nas EV | 6 coronam EV, cunilam _Sch ex Plin 19, 165_ bubul{~a} V, -lum _corr. in_ -lam E | 7 pallachanas (pala- E) EV, _cf. +9+ 1, 1 et Plin. nat. 19, 105_ | 8 et VE2, ex E1 | 10 mellis _Tor_ melle EV | 11 defreti E, -thi V | fuerit _Hum_, efuerit EV, exuerit {s}, exierit _Sch_ | 13 et bulliat _Sch_, ut bulliat EV | _cf. +4+ 2, 20_ | 14 conmiscis EV +27+ (147) +Patina zomoteganon+: a crudo quoslibet pisces lavas, in patina compones. adicies oleum, liquamen, vinum, cocturam, fasciculum porri, coriandri. dum coquitur, teres piper, ligusticum, origanum fasciculum, de suo sibi fricabis, suffundes ius de suo sibi, ova cruda dissolves, 5 temperas. exinanies in patinam, facies ut obligetur. cum tenuerit, piper asparges et inferes. +28+ (148) +Patina solearum+: soleas battues et curatas compones in patina. adicies oleum, liquamen, vinum. dum coquitur, teres piper, ligusticum, origanum, fricabis, suffundes ius, ova cruda et 10 unum corpus facies. super soleas refundes, lento igni coques. cum duxerit, piper asparges et inferes. +29+ (149) +Patina de piscibus+: piperis unciam, caroeni heminam, conditi heminam, olei unc. II. +30+ (150) +Patina de pisciculis+: uvam passam, piper, ligusticum, origanum, cepam, vinum, liquamen, 15 oleum. transferes in patellam. cum cocta fuerit, adicies in ipsam pisciculos coctos. amulo obligas et inferes. 1 _idem praeceptum praebent excerpta Vinithari in codice Salmasiano par.13_ | zomoteganona (-ne E) crudos EV, pisces inotogonon _exc. Salm. bis in indice_, pisces inotocano _par.11_, pisces inotogono a crudo _par.13, cf. par.361_ | lavas _exc., om._ EV | 2 cocturam _Brandt_, coctum EV, _om. exc._ | 4 ligisticum _exc._, libustici E2V, liuestici E1 | origanum et coctum _Vo ex exc._ (et fasciculos quos elixasti), origani EV | 5 fricabis E, frigabis V, _om. exc._ | 6 obligetur (-&' V) EV, obliget _exc._ | 7 tenuerit EV, bene tenuerit _exc._ | aspergis E, aspargas V | _par.28 idem praeceptam in exc. Salm. par.19 _ | 8 solearum EV, soliarum ex obis _exc._ | battues et curatas EV, rades purgas _exc.; cf. Plin. nat. 9, 68_ ferula verberatus | 9 _post_ vinum _addunt exc._ fasciculum porri et coriandri semen | ligusticum EV, modic{~u} _exc._ | 10 fricabis EV, _om. exc._ | ius EV, iux suo sibi _exc._ | oua cruda EV, adicies iuri dicim cruda oua _exc._ | et in unum _exc._, ut unum EV | 11 facies EV _exc._ | 14 uuam E, uuas V +31+ (151) +Patina de piscibus dentice, aurata et mugile+: accipies pisces, curatos subassabis, postea eos in pulpas carpes. deinde ostrea curabis. adicies in mortarium piperis scripulos VI, suffundes liquamen, fricabis, postea adicies liquaminis cyathum unum, vini cyathum 5 unum, mittes in caccabum et olei unc. III et ostrea. oenogarum facies fervere. cum ferbuerit, patinam perunges et in pulpam supra scriptam mittes et in condituram de ostreis. facies ut ferveat. cum ferbuerit, franges ova XI, infundes super ostrea. cum strinxerint, piper asparges et 10 inferes. +32+ (152) +Patina de pisce lupo+: teres piper, cuminum, petroselinum, rutam, cepam, mel, liquamen, passum, olei guttas. +33+ (166) +Patina de sorbis calida et frigida+: accipies sorba, purgas, in mortario fricabis, per colum colabis, cerebella enervabis IV cocta, mittes in mortario piperis 15 scripulos VIII, suffundes liquamen, fricabis. adicies sorba, in se contemperabis, franges ova VIII, adicies cyathum liquaminis unum. patinam mundam perunges et in thermospodio pones, et sic eam impensam mittes, ac subtus supra thermospodium habeat cum cocta fuerit, 20 piper minutum asparges et inferes. 1-2 dentice aurata et mugile _Hum_, denticem auratam et mugillem EV | 3 carpeas EV (_i._ carp{ea}s _archetypi_) _cf. p. 20, 16 {+3+ 14}_ | 6 et ostrea {s}, ea hostrea EV | 7 feruiere E | perungis EV | 9 XI _Sch_ XL V, quadraginta E; _p. 24, 25 {+4+ 2, 8} in simili iure_ oua VI | 13 sorbas EV | 17 frangis EV | 18 unum {s} uinum EV | 20 calidam _add. Vo ex l. 34 {+4+ 2, 36}_ | 21 aspargis EV +34+ (167) +Patina de Persicis+: Persica duriora purgabis, frustatim concides, elixas, in patina compones, olei modicum superstillabis et cum cuminato inferes. +35+ (168) +Patina de piris+: pira elixa et purgata e medio teres cum pipere, cumino, melle, passo, liquamine, 5 oleo modico. ovis missis patinam facies, piper super asparges et inferes. +36+ (169) +Patina urticarum calida et frigida+: urticam accipies, lavas, colas per colum, exsiccabis in tabula, eam concides. teres piperis scripulos X, suffundes liquamen, fricabis. postea adicies liquaminis 10 cyathos II, olei uncias VI. caccabus ferveat. cum ferbuerit, coctum tolles ut refrigescat postea patinam mundam perunges, franges ova VIII et agitabis. perfundes, subtus supra cinerem calidam habeat. cocta , piper minutum asparges et inferes. +37+ (170) +Patina de Cydoneis+: 15 mala Cydonia cum porris, melle, liquamine, oleo, defrito coques et inferes, vel elixata ex melle. 1 persicis E, piscis V | 2 frustratim EV | 6 super E2V, _om._ E1 | 9 concides V, condies E, _cf. p. 26, 30 {+4+ 2, 15}_ | 12 perungues _sic_ EV | 13 agitabis V, -tas E | 14 calidam _sic_ EV | cum cocta fuerit _Gi ex l. 19 {+4+ 2, 33}_, coctam EV | 15 cidoneis, _at 2_ cydonia EV | 16 defrito _Brandt_, defricato EV III. MINVTAL DE PISCIBVS VEL ISICIIS. 1. +1+ (171) +Minutal marinum+: pisces in caccabum, adicies liquamen, oleum, vinum, cocturam. porros capitatos, coriandrum minutatim concides, isiciola de pisce minuta facies et pulpas piscis cocti concerpis, urticas marinas bene lotas mittes. 5 haec omnia cum cocta fuerint, teres piper, ligusticum, origanum, fricabis, liquamen suffundes, ius de suo sibi, exinanies in caccabum. cum ferbuerit, tractam confringes, obligas, coagitas. piper asparges et inferes. +2+ (172) +Minutal Terentinum+: concides in caccabum albamen de porris minutatim, 10 adicies oleum, liquamen, cocturam, isiciola valde minuta, et sic temperas ut tenerum sit. isicium Terentinum facies: inter isicia confectionem invenies. ius tale facies: piper, ligusticum, origanum, fricabis, suffundes liquamen, ius de suo sibi, vino et passo temperabis. mittes 15 caccabum. cum ferbuerit, tractam confringes, obligas. piper asparges et inferes. 2 _add. Gi_ | 4 pulpas pisces E, pul pasces (pis _ss. man. rec._) V | 5 concerpis _Hum_, concapis EV, cum cepis {s} _male_ | 9 coagitas _Gi ex l. 27 {+4+ 3, 3}_, cum ferbuerit (feruu- V) agitas EV | aspargis EV | 11 ualde minuta _Sch_, uel deminuta (-ta _ex_ -tt{~i} _corr._ V) EV | 13 inter esiciam EV | invenies: _in nostra epitoma non legitur_ | 16 in {s}, _om._ EV | tracta EV | 17 piperis aspergis EV +3+ (173) +Minutal Apicianum+: oleum, liquamen, vinum, porrum capitatum, mentam, pisciculos, isiciola minuta, testiculos caponum, glandulas porcellinas. haec omnia in se coquantur. teres piper, ligusticum, coriandrum viride vel semen, suffundis liquamen, adicies 5 mellis modicum et ius de suo sibi, vino et melle temperabis. facies ut ferveat. cum ferbuerit, tractam confringes, obligas, coagitas. piper asparges et inferes. +4+ (174) +Minutal Matianum+: adicies in caccabum oleum, liquamen, cocturam, concides porrum, coriandrum, isicia minuta. spatulam 10 porcinam coctam tessellatim concides cum sua sibi tergilla. facies ut simul coquantur. media coctura mala Matiana purgata intrinsecus, concisa tessellatim mittes. dum coquitur, teres piper, cuminum, coriandrum viride vel semen, mentam, laseris radicem, suffundes acetum, 15 mel, liquamen, defritum modice et ius de suo sibi, aceto modico temperabis. facies ut ferveat. cum ferbuerit, tractam confringes et ex ea obligas. piper asparges et inferes. 3 caponum {a}, capronum EV _cf. Varro rust. 3, 9, 3_; caprorum _suo iure sprevit Sch_ | 4 quoquatur EV | 7 facies E, -as V | 8 aspargis EV | 9 matianum _sic_ EV | 11 coct{~a}, -am _ex_ -im _corr._ E | 13 maziana EV | 14 uiridem EV | 15 suffundes E, -is V | 18 asparges V, -is E +5+ (175) +Minutal dulce ex citriis+: adicies in caccabo oleum, liquamen, cocturam, porrum capitatum, concides coriandrum minutatim, spatulam porcinam coctam et isiciola minuta. dum coquitur, teres piper, cuminum, coriandrum vel semen, rutam viridem, laseris radicem, suffundis 5 acetum, defritum, ius de suo sibi, aceto temperabis. facies ut ferveat. cum ferbuerit, citrium purgatum intro foras, tessellatim concisum et elixatum in caccabum mittes. tractam confringes et ex ea obligas. piper asparges et inferes. 2 cocturum EV | 3 et isiciola {s}, et siciola EV | 4 dum V, _item, sed_ d _in loco adraso_, E | cumino EV | 5 viride(m) _add. Tor_ | _post_ uel _erasae duae litterae_ (ap _?_) _in_ V | ruta EV | radicem _bis scripsit_ E | 7 purgatum V, -utum E | 9 tracta V, trac{t.}{a.}tum E | aspargis EV | inferes V, -as _corr. in_ -es E +6+ (176) +Minutal ex praecoquis+: adicies in caccabum oleum, liquamen, vinum, concides cepam Ascaloniam aridam, spatulam porcinam coctam tessellatim concides. his omnibus coctis teres piper, cuminum, mentam siccam, anethum, suffundis mel, liquamen, passum, acetum modice, 5 ius de suo sibi, temperabis. praecoqua enucleata mittis, facies ut ferveant, donec percoquantur. tractam confringes, ex ea obligas. piper asparges et inferes. +7+ (177) +Minutal ex iecineribus et pulmonibus leporis+: invenies inter lepores quemadmodum facies. adicies caccabum liquamen, 10 vinum, oleum, cocturam, porrum et coriandrum concisum, isicia minuta, spatulam porcinam coctam tessellatim concisam, et in eundem caccabum inmittes. dum coquitur, teres piper, ligusticum, origanum, ius de suo sibi, vino et passo temperabis. facies ut ferveat. cum ferbuerit, 15 tractam confringes et ex ea obligas. piper asparges et inferes. +8+ (178) +Minutal ex rosis+: eodem iure supra scripto, sed passum plus adicies. 1 praecoquis _Hum_, praecoques EV, -que {a} | caccabo EV | 2 concides (i _ex_ e _in_ E) EV | ascaloniam E, ascoliniam V | 3 concides EV2, _om._ V1 | 4 omnib. V, hominibus E | cumi inum E | 6 praecoqua _Hum_, {-p}coqui EV | 7 tractam _Tor_, fracta EV | confringis E, -es V | 8 ex EV, et ex _Sch_ | aspargis EV | 9 inter lepores _scil. +8+ 8, 5_ | 10 adicies V, adies E | in _om. _EV _hic_ | 11 coctura EV _hic_ | porrorum EV _hic, cf. p. 31, 29 {+4+ 3, 4}_ | 13 inmittes (inme- E1) EV _hic_ | 14 ligustium E | 16 fract{~a} (fratitam E1) EV | aspargis EV | 18 adicies V, -as E IV. TISANAM VEL SVCVM. 1. (179) +Tisanam sic facies+: tisanam lavando fricas, quam ante diem infundes. impones supra ignem [calidum]. cum bullierit, mittes olei satis et anethi modicum fasciculum, cepam siccam, satureiam et coloefium, ut ibi coquantur propter sucum. mittes coriandrum 5 viride et salem simul tritum et facies ut ferveat. cum bene ferbuerit, tolles fasciculum et transferes in alterum caccabum tisanam sic, ne fundum tangat propter combusturam. lias et colas in caccabulo super acronem coloefium. teres piper, ligusticum, pulei aridi modicum, 10 cuminum et silfi frictum, ut bene tegatur. suffundis , acetum, defritum, liquamen, refundis in caccabum super coloefium acronem. facies ut ferveat super ignem lentum. {Transcriber's Note: All page-and-line references in this paragraph are to recipe +5+ 5, 1.} 1 _fere idem praeceptum redit +5+ 5, 1_ | 3 calidum _inepta correctio, cf. ad p. 40, 23_ | 5 coloefium _Tor_, coloedium EV _hic_, coleuium (-inum E1) _p. 40, 25_ EV, colocasium _Hum_ | 6 sale EV | 9 lyas _Hum_, ligas EV | bene EV _p. 40, 29 om._ EV _hic_ | super EV _p. 40, 30_, supra EV _hic_ | 10 coloefrium EV, _cf. p. 40, 30_ | 11 mel EV _p. 41, 2, om._ EV _hic_ | 12 super _Gi_, sed EV _et hic et p. 41, 3_ | 13 coloefium EV _cf. p. 41, 3_ | facias EV +2+ (180) +Tisanam barricam+: infundis cicer, lenticulam, pisam. defricas tisanam et cum leguminibus elixas. ubi bene bullierit, olei satis mittis et super viridia concidis porrum, coriandrum, anethum, feniculum, betam, malvam, cauliculum mollem. haec viridia minutatim concisa in caccabum 5 mittis. cauliculos elixas et teres feniculi semen satis, origanum, silfi, ligusticum. postquam triveris, liquamine temperabis, et super legumina refundis et agitas. cauliculorum minutas super concidis. {Transcriber's Note: All page-and-line references in this paragraph are to recipe +5+ 5, 2.} 1 barricam EV, taricham _Hum_, farricam _Sch; deest hoc nomen p. 41, 4 ubi idem praeceptum redit_ | pisa EV | defricas EV _p. 41, 5_, defrixas EV _hic_ | 4 feniculum EV _p. 41, 7_, nuculum EV _hic_ | culiculum molle et uiridi minuta concisa EV, _cf. p. 41, 8_ | 5 haec EV _p. 41, 8_, et EV _hic_ | 6 elixas _p. 41, 9_, -xos EV _hic_ | 7 triueris _p. 41, 10_, tribueris EV _hic_ | 8 et agites {s}, iagites EV (i. {7}agites _archetypi_), agitas _p. 41, 11_ | colicolorum EV | 9 minutas EV _et hic et p. 41, 12_, minuta _Hum_, minutias _Tor_ V. GVSTVM. 1. +1+ (181) +Gustum versatile+: albas betas minutas, porros requietos, apios, bulbos, cocleas elixas, gigeria pullorum ascellas, isicia coques ex iure. perungis patinam et folia malvarum substernis et praemixta holera componis sic ut laxa , permisces bulbos 5 inversos, Damascena, cocleas, isicia, Lucanicas breves concidis, liquamine, oleo, vino, aceto ponis ut ferveat. cum ferbuerit, teres piper, ligusticum, zingiber, pyrethrum modicum, fricabis, suffundis et facies ut bulliat patina. ova complura confringis et ius mortarii reliquum commoves, 10 commisces, patinam obligabis. dum ducit, oenogarum ad eam sic facies: teres piper, ligusticum, fricabis, suffundis liquamen et vinum, passo temperabis vel vino dulci. temperabis in caccabulo, mittis olei modicum, facies ut ferveat. cum ferbuerit, amulo obligas. patinam versas in lancem, 15 folia malvarum ante tollis, oenogaro perfundis, insuper piper aspargis et inferes. +2+ (182) +Gustum de holeribus+: condies bulbos liquamine, oleo et vino. cum cocti fuerint, iecinera porcelli et gallinarum et ungellas et ascellas divisas . haec omnia cum bulbis ferveant. cum 20 ferbuerint, teres piper, ligusticum, suffundis liquamen, vinum et passum, ut dulce sit, ius de suo sibi suffundis, revocas in bulbos. cum ferbuerint, ad momentum amulo obligas. 2 requetos V, requietas E | cocleas elixas V, coclios alixas E | gigeria pullorum _Hum_, gingibera pullorum V, iap- _an_ lapullorum E | 3 et _add. Vo, cf. l. 19_ | axillas _Tor. i._ ascellas _cf. l. 19_, aucellas EV | proungis EV | 4 folia V, filia E | praemixta E2V, perm- E1 | 5 laxamentum habeant _Gi ex p. 53, 10 {+7+ 7, 1} al._, laxa EV | bulbos V, pulbos E | 6 damascenas EV | 11 conmiscis EV | ducit _Hum_, ducis EV | 13 dulce VE2, dulces E1 | 14 mittis olei modicum V, olei modicum mittis E | 15 uersas V, uersa E | 16 profundis EV | 17 holeribus (ol- V) EV _vix recte; exspectamus_ bulbis | 18 et _om._ E1 | fuerint E2V, -it E1 | 19 ascellas (axillas _iam Tor_) _Vo_, scellas EV, aucellas _Hum_ | 20 adicies _add. Gi_ bubis ferueat EV +3+ (183) +Gustum de cucurbitis farsilibus+: cucurbitas a latere subtiliter ad modum tessellae oblongae decidis et excavas et mittis in frigidam. impensam ad eas sic facies: teres piper, ligusticum, origanum, suffundis liquamen, cerebella cocta teres, ova cruda dissolves et mittes ut unum 5 corpus efficias; liquamine temperabis. et cucurbitas supra scriptas non plene coctas ex ea impensa imples. de tessella sua recludis, surclas et coctas eximis et frigis. oenogarum sic facies: teres piper, ligusticum, suffundis vinum et liquamen passo temperabis, olei modicum mittis in caccabum 10 et facies ut ferveat. cum ferbuerit, amulo obligas, et cucurbitas frictas oenogaro perfundis et piper aspargis et inferes. +4+ (184) +Gustum de praecoquis+: duracina primotina [pusilla praecoquia] purgas, enucleas, in frigidam mittis, in patina componis. teres piper, mentam siccam, 15 suffundis liquamen, adicies mel, passum, vinum et acetum. refundis in patinam super praecoqua, olei modicum mittis et lento igni ferveat. cum ferbuerit, amulo obligas. piper aspargis et inferes. 1 cucurbitas EV | 2 decidas EV | 3 eas _Sch_, eam EV | 5 mittes EV, misces _Sch exp. 48, 14 {+6+ 9, 14}_ pariter mittes _Tor_ | 7 ex E, et ex V | 8 eximes E, exhimes (ime _in loco adraso_) V | 9 facies V, -as E | 12 et cucurbitas--oenogaro per _et_ et piper--inferes _et v. 13_ De praeco _in_ V _scripsit manus altera in spatiis adrasis_ | 13 precoquiis dureina (-acina {s}) primotica EV | 14 pusilla precoquia EV, _sed glossa videtur apposita ad_ primotica | 15 con{t.}{e.}{r.}{e.}{s.} (ss. ponis) E | 17 patina EV | precoquia EV LIB. V. OSPREON I. pultes. II. lenticula. III. pisa. IV. concicla. V. tisana et alica. VI. fabaciae virides et Baianae. VII. faenum Graecum. VIII. faseoli et cicer. lib. V _in tit._ ospreo E, ostreo V, _at in calce libri_ ospreo EV | _cap._ VI fabacia EV balanae E | VII fenum V, feno ({~u} _s._ o) E I. PVLTES. 1. (186) +Pultes Iulianae sic coquuntur+: alicam purgatam infundis, coques, facies ut ferveat. cum ferbuerit, oleum mittis, cum spissaverit, lias diligenter. adicies cerebella duo cocta et selibram pulpae quasi ad isicia liatae, cum cerebellis teres et in caccabum mittis. 5 teres piper, ligusticum, feniculi semen, suffundis liquamen et vinum modice, mittis in caccabum supra cerebella et pulpam. ubi satis ferbuerit, cum iure misces. ex hoc paulatim alicam condies, et ad trullam permisces et lias. ut quasi sucus videatur. +2+ (187) +Pultes cum iure oenococti+: 10 pultes oenococti iure condies, copadia, similam sive alicam coctam hoc iure condies, et cum copadiis porcinis apponis aenococti iure conditis. _V 1, 1 fere idem praeceptum redit V 1, 4_ | 2 alica purgata EV | 3 lias _Sch_, ligas EV | 5 liate _sic_ EV | 8 ferbuerit _Hum_, fuerit EV _cf. p. 36, 14 {+5+ 1, 4}_ | 9 lias _sic_ EV | 10 oenococti EV, oenogari cocti _Tor_ | 11 pultes bene (beno V) cocti EV, pultes oenogari bene (bene _om. Hum_) cocti | 13 oeno cocti EV, oenogari cocti _Hum_; _cf. +8+ 7, 11. 16 Exc. par.21 Petron. 47, 10. 74, 4_ +3+ (188) +Pultes tractogalatae+: lactis sextarium et aquae modicum mittes in caccabo novo et lento igni ferveat. tres orbiculos tractae siccas et confringis et partibus in lac summittis. ne uratur, aquam miscendo agitabis. cum cocta fuerit, ut est, super agninam mittis. 5 (189) ex melle et musteis cum lacte similiter facies, salem et oleum minus mittis. +4+ (185) +Pultes+: alicam purgatam infundis, coques. cum ferbuerit, oleum mittis. cum spissaverit, adicies cerebella duo cocta et selibram pulpae quasi ad isicia liatae, cum cerebellis teres et in caccabum mittes. teres 10 piper, ligusticum, feniculi semen, suffundis liquamen et meri modicum, et mittis in caccabum supra cerebella et pulpam. ubi satis ferbuerit, cum iure misces. ex hoc paulatim alicam condies, et lias ut quasi sucus videatur. 1 tractogalatae _Hum_, tractogal{e,} EV, _cf. +6+ 9, 13_ | 2 mittes V, -is E | 3 sorbiculos EV | 5 agitabis {s}, sagittabis EV | agninam _Gi_, ignem EV, inguen _Sch_ | 6 ex melle et _Gi_, melle ex EV | 7 alicam E, alic{~a} (_virgula erasa_) V | 8 dum EV | 10 liate _sic_ EV | 13 ferbuerit _Hum_, fuerit EV, _cf. p. 35, 23 {+5+ 1, 1}_ | misces V1 -is V2E | 14 et lias _p. 35, 24 {+5+ 1, 1}_, sed us EV _hic_ | 15 ex fondilos siue fondilis (_post_ ex _erasa_ s _in_ E) EV II. LENTICVLA. 1. +1+ (190) +Lenticula ex sfondylis+ [sive fondilis]: accipies caccabum mundum, . adicies in mortarium piper, cuminum, semen coriandri, mentae, rutae, puleium, fricabis, suffundis acetum, adicies mel, liquamen et defritum, aceto temperabis, reexinanies 5 in caccabo. sfondylos elixatos teres et mittis ut ferveant. cum bene ferbuerint, obligas. adicies in boletari oleum viride. +2+ (191) +Lenticulam de castaneis+: accipies caccabum novum, et castaneas purgatas diligenter mittis. adicies aquam et nitrum modice, facies ut coquatur. cum coquitur, 10 mittis in mortario piper, cuminum, semen coriandri, mentae, rutae, laseris radicem, puleium, fricabis. suffundis acetum, mel, liquamen, aceto temperabis, et super castaneas coctas refundis. adicies oleum, facies ut ferveat. cum bene ferbuerit, tudiclabis [ut in mortario teres]. gustas: 15 si quid deest, addes. cum in boletar miseris, addes oleum viride. +3+ (192) +Aliter lenticulam+: coquis. cum despumaverit, 17 porrum et coriandrum viride supermittis. coriandri semen, puleium, laseris radicem, semen mentae et rutae, suffundis acetum, adicies mel, liquamine, aceto, 20 defrito temperabis, adicies oleum, agitabis. si quid opus fuerit, mittis. amulo obligas, insuper oleum viride mittis, piper aspargis et inferes. 2 mittes coques _add. Hum_ | 3 inmortarium V, imor- E | 4 menta EV | pulei EV, _at cf. l. 12 et p. 37, 5 {+5+ 2, 3}_ | 6 spyondilos EV | 7 ferbuerint V, -it E | 8 uiridem EV | de castaneis _bis scriptum in EV_ | 10 coquitur V, -atur E | 11 mentae E, ment{~a} V | 13 adicies _add. Gi_ | 15 tudiclabis _Hum (cf. Varro Men. 287 Cels. 4, 25, 6 Marcell. med. 14, 44 Plin. med. p. 104, l. 6)_, tutunclabis EV, turundabis _Sch; cf. p. 38, 26 {+5+ 3, 6}_ | ut (_sic_ EV)--teres _ut glossema inclusit Vo_ | gustas V, guttas E | 16 addes V, -is E | 17 uiridem EV | despumaveris EV, _at cf. l. 10 {+5+ 3, 1}. p. 38, 5 {+5+ 3, 3}. 39, 5. 22. 28 {+5+ 3, 9; +5+ 4, 3; +5+ 4, 4}_ | 18 teres _add. Gi_ | 20 mel P, melle EV | 22 uiridem EV | 24 Pisa. pisum EV III. +1+ (193) PISA. 1. Pisam coques. cum despumaverit, porrum, coriandrum et cuminum supra mittis. teres piper, ligusticum, [careum hoc est caravita] careum, anethum, ocimum viride, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis, facies ut ferveat cum ferbuerit, agitabis. si quid defuerit, 5 mittis et inferes. +2+ (194) +Pisam farsilem+: coques. cui oleum mittis. abdomen, et mittis in caccabum liquamen et porrum capitatum, coriandrum viride. imponis ut coquatur. isicia minuta facies quadrata, et coques simul turdos vel aucellas vel de pullo concisa et cerebella prope 10 cocta cum iuscello coques. Lucanicas assas, petasonem elixas, porros ex aqua coques, nucleorum heminam frigis. teres piper, ligusticum, origanum, zingiber, ius abdominis fundis, lias. angularem accipies, qui versari potest, et omentis tegis. oleo perfundis, deinde nucleos aspargis et 15 supra pisam mittis ut tegas fundum angularis, et sic componis supra petasonis pulpas, porros, Lucanicas concisas. iterum pisam supermittis. item alternis aptabis obsonia, quousque impleatur angularis. novissime pisam mittis, ut intus omnia contineat. coques in furno vel lento igni imponis, 20 ut ducat ad se deorsum. ova dura facies, vitella eicies, in mortario mittis cum pipere albo, nucleis, melle, vino candido et liquamine modico. teres et mittis in vas ut ferveat. cum ferbuerit, pisam mittis in lancem, et hoc iure perfundis. hoc ius candidum appellatur. 25 3 careum hoc est carauita (_sic_ V, caruitam E) careum EV, _glossema eiecit Sch_ | ocymum uiridem EV | 6 pisam _add. Gi_ | 7 accipies _add. Vo_ | 10 concisa _Sch_, conciso V, deconciso E | 12 porros _Hum_, porro EV | 13 gingiber E, geng- V | 14 qui versari _Baseggio_, conuersari (cou- V) EV | 15 perfundis _Gi_, prof- EV | et _Hum_, ut EV | 19 pisadmittis EV | 23 liquamines (s _erasa_) E | 4 hoc ius E, ocius V +3+ (195) +Pisam Indicam+: pisam coques. cum despumaverit, porrum et coriandrum concidis et mittis in caccabum ut ferveat et accipies sepias minutas, sic quomodo sunt cum atramento suo, ut simul coquantur. adicies oleum, liquamen et vinum, 5 fasciculum porri et coriandri. facies ut coquantur. cum coctum fuerit, teres piper, ligusticum, origanum, carei modicum, suffundis ius de suo sibi, vino et passo temperabis sepias minutatim concidis et in pisam mittis. piper asparges pisam coques, agitabis et mittis 10 in frigidam. cum refrigeraverit, denuo agitabis. concidis cepam minutatim et albamentum ovi, oleo et sale condies, aceti modicum adicies. in boletari vitellum ovi cocti colas, insuper oleum viride mittis et inferes. +5+ (197) +Pisam Vitellianam 14 sive fabam+: pisam coques, lias. teres piper, 15 ligusticum, zingiber, et super condimenta mittis vitella ovorum, quae dura coxeris, mellis unc. III, liquamen, vinum et acetum. haec omnia mittis in caccabum et condimenta quae trivisti. adiecto oleo ponis ut ferveat. condies pisam, lias, si aspera fuerit. mel mittis et inferes. +6+ (198) +Aliter 20 pisam sive fabam+: ubi despumaverit, teres mel, liquamen, caroenum, cuminum, rutam, apii semen, oleum et vinum. tudiclabis. cum pipere trito et cum isiciis inferes. 1 Pisum (-am V) Indicum pisum EV | 9 pisum EV | asparges V, -gis E | 10 et inferes _add. Gi_ | Aliter _add. Gi_ | pisum V, ipsum E | 11 denuo _Vo_, deinde EV; _cf. p. 50, 24 {+7+ 4, 3}. 53, 13 {+7+ 7, 1}. 62, 10 {+8+ 6, 6}_ | 12 oui{n.}oleo E | 13 boletari _Hum_, boletam EV | 14 uiridem EV | uitellianam EV, uitellinam {s} | 16 gingiber E, geng- V | 17 III E, III teres V | uinum _ex_ uirium E | 18 acetum E, aceta V condi///menta (_erasae_ men; -ta _corr. ex_ tum_?_) E, condimentum V | 19 quae EV, quod {s} | 20 mel _Tor_, melle EV | 21 pisa siue faba EV | dispumauerit EV | 23 tudiculabis _Hum_, tutunclabis EV, turundabis _Sch; cf. p. 37, 1 {+5+ 2, 2}_ +7+ (199) +Aliter pisam sive fabam+: despumatam subtrito lasere Parthico, liquamine et caroeno condies. oleum modice superfundis et inferes. +8+ (200) +Pisam adulteram versatilem+: coques pisam. cerebella vel aucellas vel turdos exossatos a pectore. Lucanicas, iecinera, gigeria pullorum 5 in caccabum mittis, liquamen, oleum. fasciculos porri capitati, coriandrum viride concidis, et cum cerebellis coques. teres piper, ligusticum et liquamen. +9+ (201) +Pisam sive fabam Vitellianam+: pisam sive fabam coques. cum despumaverit, mittis porrum, coriandrum et flores malvarum. dum 10 coquitur, teres piper, ligusticum, origanum, feniculi semen, suffundis liquamen et vinum, in caccabum, adicies oleum. cum ferbuerit, agitas. oleum viride insuper mittis et inferes. 1 lasare EV | 2 liquamine P, -men EV | 3 adulteram (d _ex_ 1) E | 4 cerebellam EV | 5 pec///tore (_erasae_ ca) E | gizeria EV | 7 fascilos E | porri _corr. in_ -o E | 10 {f.}{e.}fabam coques E | 13 mittis _add. Gi_ | 14 uiridem EV IV. CONCHICLA. 1. +1+ (202) + cum faba+: coques. teres piper, ligusticum, cuminum, coriandrum viride, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis, mittis in caccabum, adicies oleum. lento igni ferveat et inferes. 1 Concicla EV, _et semper_ conci- _deinceps_ | _add. Vo_ | 3 liquamine _Hum_, liquamen in ea EV +2+ (203) +Conchiclam Apicianam+: accipies Cumanam mundam, ubi coques pisam, cui mittis Lucanicas concisas, isiciola porcina, pulpas, petasonem. teres piper, ligusticum, origanum, anethum, cepam siccam, coriandrum viride, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis. mittis in 5 Cumanam, cui adicies oleum, pungis ubique, ut combibat oleum. igni lento coques ita ut ferveat et inferes. +3+ (204) +Conchiclam 7 de pisa simplici+: pisam coques. cum despumaverit, fasciculum porri et coriandri mittis. dum coquitur teres piper, ligusticum, origanum, fasciculum, de suo 10 sibi fricabis, suffundis liquamine temperabis, mittis . super adicies oleum, et lento igni ferveat, et inferes. +4+ (205) +Conchicla Commodiana+: pisam coques. cum despumaverit, teres piper, ligusticum, anethum, cepam siccam, suffundis liquamen, vino 15 et liquamine temperabis. mittis in caccabum ut combibat. deinde ova quattuor solves, in sextarium pisae mittis, agitas, mittis in Cumanam, ad ignem ponis, ut ducat, et inferes. 2 pisum EV | 3 petasonem EV, -nis _Sch ex p. 37, 26 {+5+ 3, 2}_ | 6 ut combibat _Hum_, et cum bibat EV _cf. v. 16_ | 8 dispumauerit E | 9 coandri E | 10 origani P, _at cf. p. 29, 10 {+4+ 2, 27}_ | 11 liquamen vino et _add. Hum ex v. 15; cf. add._ | 12 in cumanam _Gi_, in caccabum _add. Hum; cf. p. 40, 1 {+5+ 4, 4}_ | 14 dispumauerit (-rit _in loco adraso_) E | 16 cum bibat V, bibat E, _cf. v. 6_ | 17 Deinde E2V, Dein E1 | 18 cumana EV +5+ (206) +Aliter conchiclam sic facies+: concidis pullum minutatim, liquamine, oleo et vino ferveat. concidis cepam, coriandrum minutum, cerebella enervata, mittes in eundem pullum. cum coctus fuerit, levas et exossas. concides minutatim cepam et coriandrum, colas ibi pisam 5 coctam non conditam. accipies conchiclarem, pro modo componis varie. deinde teres piper, cuminum, suffundis ius de suo sibi. item in mortario ova duo dissolves, temperas, ius de suo sibi suffundis pisae integre elixae, vel nucleis adornabis, et lento igni fervere facies et inferes. +6+ (207) +Aliter 10 conchiclatus pullus vel porcellus+: exossas pullum a pectore, femora eius iungis in porrectum, surculo alligas, et impensam [concicla farsilis] paras. et farcies alternis pisam lotam, cerebella, Lucanicas et cetera. teres , ligusticum, origanum et zingiber, liquamen suffundis, 15 passo et vino temperabis. facies ut ferveat, et, cum ferbuerit, mittis modice. et impensam cum condieris, alternis in pullo componis, omento tegis et in operculo deponis et in furnum mittis, ut coquantur paulatim, et inferes. 1 concidis E2V, condis E1 | 3 cepa EV | eneruatas EV | 4 levas _Sch_, lauas EV | 8 mortario (-io _ex_ -ia) E | 9 nuncleis E | 11 concicla conciclatus EV, conchicla farsilis sive conchiclatus _Hum cf. v. 13_ | exossas _Hum_, exossatus EV | 13 inpensam concicla farsilis paras EV; _glossema eiecit Sch, titulo praefixerat Hum_ | 15 piper _add._ V3, _om._ EV1 | gingiber EV | 17 impensam _Sch_, ipsam EV, pisam _Hum_ | cum condieris E2V, cum dieris E1 | 19 coquantur _sic_ EV V. TISANAM ET ALICAM. 1. +1+ (208) +Alicam vel sucum tisanae sic facies+: tisanam vel alicam lavando fricas, quam ante diem infundis. Imponis supra ignem. cum bullierit, mittis olei satis et anethi modicum fasciculum, cepam siccam, satureiam et coloefium, ut ibi coquantur. propter 5 sucum mittis coriandrum viride et salem simul tritum et facies ut ferveat. cum bene ferbuerit, tollis fasciculum et transferes in alterum caccabum tisanam, sic ne fundum tangat propter combusturam. lias bene et colas in caccabo super acronem coloefium. teres piper, ligusticum, pulei 10 aridi modicum, cuminum silfi frictum, ut bene tegatur. suffundis mel, acetum, defritum, liquamen, refundis in caccabum super coloefium acronem. facies ut ferveat super ignem lentum. +2+ (209) +Aliter tisanam+: infundis cicer, lenticulam pisam, defricas tisanam et cum leguminibus elixas. 15 ubi bene bullierit, olei satis mittis et super viridia concidis porrum, coriandrum, anethum, feniculum, mollem. haec viridia minutatim concisa in caccabum mittis. cauliculos elixas et teres feniculi semen satis, origanum, silfi, ligusticum. postquam triveris, liquamine 20 temperas et super legumina refundis. agitas. cauliculorum minutas super concidis. {Transcriber's Note: All page-and-line references in this paragraph are to recipes +4+ 4, 1 (p. 33, l. 5-17) and +4+ 4, 2 (p. 33, l. 18ff).} 1 _cf. +4+ 4, 1 p. 33, 5-17_ | 3 cum] ueldum cum EV (_i._ cum _ss._ uel dum); _ex p. 33, 7_ calidum. cum _Hum_ | 5 coloefium _cf. p. 33, 9_, coleuium E2V, coleuinum E1 | 8 alterum E, -ro V | 9 ligas bene et colas EV | 10 acronem colouium (-inum E1) EV | 11 silfi _p. 33, 15_, sil EV _hic_ | 13 super _Gi_, sed EV _et hic et p. 33, 16_ | coloefrim EV _cf. p. 33, 17_ | 14 _idem praeceptum p. 33, 18 {+4+ 4, 2} seqq._ | 15 elix///as (_erasa_ i) E | 17 betam maluam culiculum molle EV _p. 33, 22, omiserunt hic_ | 18 haec EV _hic_, et _p. 33, 22_ | uiridla E1 _ut vid._ | minutatim _Hum utrubique_, minuta EV _p. 33, 22_, mina _hic_ | 19 coliculos EV, _item_ col- _v. 11 {+5+ 5, 2}_ | 20 silfi EV _et hic et p. 33, 24_, silfi piper {s} | 21 agitas EV _hic_, iagites EV _p. 33, 25_ | 22 minutas _sic_ EV _et hic et p. 33, 26_ VI. FABACIAE VIRIDES ET BAIANAE. 1. (210) +Fabaciae virides+ ex liquamine, oleo, coriandro viridi, cumino et porro conciso coctae inferuntur. +2+ +Aliter: fabaciae frictae+ ex liquamine inferuntur. +3+ +Aliter: fabaciae+ ex sinapi trito, melle, nucleis, ruta, cumino et aceto inferuntur. 5 +4+ +Baianas+ elixas minutatim concidis. ruta, apio viridi, porro, aceto, oleo, liquamine, caroeno vel passo modico inferes. 1 baianae E, baganae V, _cf. capitula_ | 3 conciso V, concis E | 5 et _Hum_, ex EV | 6 apio V, opio E VII. FAENVM GRAECVM. (211) _Faenum graecum_ ex liquamine oleo et vino. VIII. FASEOLI ET CICER. +1+ 1. +Faseoli virides et cicer+ +2+ ex sale, cumino, oleo et mero modico inferuntur. +Aliter faseolus sive cicer+: frictos ex oenogaro et pipere gustabis. et elixati, sumpto semine cum ovis, in patella feniculo viridi, pipere, liquamine et caroeno modico pro salso inferuntur, vel simpliciter, ut solet. 1 faseoli (-li _ex_ -les) uirides E | 3 fasiolus E | 4 elixatis (eax- E1) EV ouis EV, lobis _Hum_ ("lobois") _vocabulo apud Romanos inaudito_ | 5 uiride EV | pipere et _Hum_, piper et EV | 6 simpliciter V, simpliter E | ut _Tor_, et EV LIB. VI. AEROPETES I. In struthione. II. In grue vel anate perdice turture palumbo columbo et diversis avibus. III. In turdis. IV. In ficedulis. V. In pavo. VI. In fasiano. VII. In ansere. VIII. In pullo. LIB. VI _tit._ Aeropetes _Hum_, Tropetes (-is E _hic_) _et hic et in subscriptione_ EV | _capitula:_ I._hic omisit_ V; in strutione E | IV fecetulis (fet- E) EV I. IN STRVTHIONE. 1. (212) +In struthione elixo+: piper, mentam, cuminum assum, apii semen, dactylos vel caryotas, mel, acetum, passum, liquamen et oleum modice et in caccabo facies ut bulliat. amulo obligas, et sic partes struthionis in lance perfundis, et desuper piper aspargis 5 si autem in condituram coquere volueris, alicam addis +2+ +Aliter struthione elixo+: piper, ligusticum, thymum aut satureiam, mel, sinape, acetum, liquamen et oleum. 1 IN STRVTIONE V, IN STRVCTIONE E, _post (item l. 5. 7)_ struti- EV2 | 2 menta EV | 5 lance V, lace E | 6 conditur{~a} V, -rum _corr. in_ -ram E | 7 in _om._ EV | 8 sinaper (r _erasa_) E II. IN GRVE VEL ANATE PERDICE TVRTVRE PALVMBO COLVMBO ET DIVERSIS AVIBVS. 1. +1+ (213) +Gruem vel anatem+ lavas et ornas et includis in olla. adicies aquam, salem, anethum, dimidia coctura decoques, dum obduretur, levas et iterum in caccabum mittis cum oleo 5 et liquamine, cum fasciculo origani et coriandri. prope cocturam defritum modice mittis, ut coloret. teres piper, ligusticum, cuminum, coriandrum, laseris radicem, rutam, caroenum, mel, suffundis ius de suo sibi, aceto temperas. in caccabo reexinanies ut calefiat, amulo obligabis. imponis 10 in lance et ius perfundis. +2+ (214) +In grue in anate vel in pullo+: piper, cepam siccam, ligusticum, cuminum, apii semen, pruna [uel] Damascena enucleata, mulsum, acetumi liquamen, defritum, oleum et coques gruem. (215) cum coquis, caput eius aqua quam non contingat, sed sit foris ab 15 aqua. cum cocta fuerit, de sabano calido involves gruem et caput eius trahe: cum nervis sequetur, ut pulpae vel ossa remaneant; cum nervis enim manducare non potes. 2 columbo V, _om._ E | 3 et ornas _Gi_, uel ornas EV, ornas _Hum_ | 5 leuas V, lauas E | 7 coloret V, coleret E | 11 grue vel in] grue in EV, grue uel {s} | 12 cepam V, capam E | cumiminum E | 13 pruna _Hum_, pruna uel EV, _cf. +10+ 2, 1_ | mulsum _Gi_, mustum EV _cf. +10+ 2, 1_ | 14 grue EV | 15 aqua quam non contingat (non tingat V) EV; quam non _i 'quam minime'_ | ab aqua (aqu{~a} V) EV | 16 sauano EV | 17 ut pulpe (-pe _ex_ -be) E, ut in pulpe V | 18 potest V, po{s.}test E; _cf. p. 50, 20 {+7+ 4, 2}_ +3+ (216) +Gruem vel anatem ex rapis+: lavas, ornas et in olla elixabis cum aqua, sale et anetho dimidia coctura. rapas coque, ut exbromari possint. levabis de olla, et iterum lavabis, et in caccabum mittis anatem cum oleo et liquamine et fasciculo porri et coriandri. rapam lotam et minutatim 5 concisam desuper mittis, facies ut coquatur. modica coctura mittis defritum ut coloret. ius tale parabis: piper, cuminum, coriandrum, laseris radicem, suffundis acetum et ius de suo sibi, reexinanies super anatem ut ferveat. cum ferbuerit, amulo obligabis, et super rapas adicies. piper 10 aspargis et adponis. +4+ (217) +Aliter in gruem vel anatem elixam+: piper, ligusticum, cuminum, coriandrum siccum, mentam, origanum, nucleos, caryotam, liquamen, oleum, mel, sinape et vinum. +5+ (218) +Aliter gruem vel anatem assam+: eas de hoc iure perfundis: teres piper, ligusticum, 15 origanum, liquamen, mel, aceti modicum et olei. ferveat bene. mittis amulum et supra ius rotulas cucurbitae elixae vel colocasiae ut bulliant. si sunt, et ungellas coques et iecinera pullorum. in boletari piper minutum aspargis et inferes. +6+ (219) +Aliter in grue vel anate elixa+: piper, ligusticum, 20 apii semen, erucam vel coriandrum, mentam, caryotam, mel, acetum, liquamen, defritum et sinape. idem facies et si in caccabo assas. 2 elixabis P, exiliabis EV | 3 leuabis de V, lauabis de E | 6 modica EV, media _Sch_ | 11 grue E | 12 elixam E, in elixam V | piper ligusticum E, ligusticum piper V | 15 assam _Hum_, assas EV | 18 colocasiae E, colocas V | ungellas _Sch_, ungellae EV | 19 iecinera V, iociner{e.}a | E boletari V, -rio E | 20 elixa V, alixa E | 21 erucam E, -ca V | uel {s}, et EV | coriandri EV | mentam E, -a V | 23 facies P, faciet EV III. IN PERDICE ET ATTAGENA ET IN TVRTVRE ELIXIS. 1. +1+ (220) <+In perdice+>: piper, ligusticum, apii semen, mentam, myrtae bacas vel uvam passam, mel, vinum, acetum, liquamen et oleum. uteris frigido. <+Aliter+> +2+ (221) +perdicem+: cum pluma sua elixabis et madefactam depilabis. 5 [perdices coctura]. occisa perdix potest ex iure coqui, ne indurescat; si {+} dierum fuerit, elixa coqui debet. +3+ (222) +In perdice 7 et attagena et in turture+: piper, ligusticum mentam, rutae semen, liquamen, merum et oleum. calefacies. 10 1 perd ic///{e,} (_erasa_ r _vel_ i) E | attagena V, adtagen{e.}a E | 2 in perdice _add. Vo_ | 3 mirtae _Sch_, mirtam et EV | mel _Hum_, uel EV | 4 Aliter _add. Gi_ | 5 elixabis _Hum_, elixas (-ias E) ibi EV; _vide tamen an_ ibi _sit pro_ deinde _ut p. 40, 6 {+5+ 4, 5} et_ et _delendum_ | 6 perdices EV, perdic{~e} P; _glossam marginalem agnovit Brandt; cf. Sitz.-Ber. p. 23 s._ | ne E, {~n} V | 7 dierum EV, dura P, _latet aliud_ IV. IN PALVMBIS COLVMBIS [+auibus in altile et in fenicoptero+]. 1. +1+ (223) +In assis+: piper, ligusticum, coriandrum, 2 careum, cepam siccam, mentam, ovi vitellum, caryotam, mel, acetum, liquamen, oleum et vinum. +2+ (224) +Aliter elixis+: piper, careum, apii semen, petroselinum, 5 condimenta moretaria, caryotam, mel, acetum, vinum, oleum et sinape. +3+ (225) +Aliter+: piper, ligusticum, petroselinum, apii semen, rutam, nucleos, caryotam, mel, acetum, liquamen, sinape et oleum modice. +4+ (226) +Aliter+: Piper, ligusticum, laser vivum, suffundis liquamen, vino et liquamine 10 temperabis, et mittis super columbum vel palumbum. pipere aspersum inferes. 1 palumbus E | auibus--fenicoptero _delevit Sch; illud_ altile _videtur ortum ex p. 45, 11 {+6+ 5, 7}_ aliter avem _vel ex p. 45, 9 {+6+ 5, 6}_ altiliorem | 5 in P, _om._ EV | 6 condimenta _Hum_, -tam E, -t{~u} V | moretaria E, mortaria V | 7 Aliter E2V, Alite E1 | 10 laser uiuum E, laserum uinum V, _cf. 46, 13. 25 {+6+ 9, 2; +6+ 9, 5} exc. Salm. par.25, Niedermann ad Marcell. med. p. 157, 29_ | liquamen E, -ine V | 11 piper EV V. IVS IN DIVERSIS AVIBVS. 1. +1+ (227) Piper, cuminum frictum, ligusticum, mentam, uvam passam enucleatam aut Damascena, mel modice. vino myrteo temperabis, aceto, liquamine et oleo. calefacies et agitabis apio et satureia. +2+ (228) +Aliter ius in avibus+: piper, petroselinum, ligusticum 5 mentam siccam, cneci flos, vino suffundis, adicies Ponticam vel amygdala tosta, mel modicum vino et aceto, liquamine temperabis. oleum in pultarium super ius mittis, calefacies, ius agitabis apio viridi et nepeta. incaraxas et perfundis. +3+ (229) +Ius candidum in avem elixam+: 10 piper, ligusticum, cuminum, apii semen, Ponticam vel amygdala tosta vel nuces depellatas, mel modicum, liquamen, acetum et oleum. +4+ (230) +Ius viride in avibus+: piper, careum, spicam. Indicam, cuminum, folium, condimenta viridia omne genus, dactylum, mel, acetum, vinum modice, 15 liquamen et oleum. +5+ (231) +Ius candidum in ansere elixo+: piper, careum, cuminum, apii semen, thymum, cepam, laseris radicem, nucleos tostos, mel, acetum, liquamen et oleum. +6+ (232) +Ad aves hircosas omni genere+: piper, ligusticum, thymum, mentam aridam, calvam, caryotam, mel, 20 acetum, vinum, liquamen, oleum, defritum, sinape. avem sapidiorem et altiliorem facies et ei pinguedinem servabis, si eam farina oleo subacta contextam in furnum miseris. +7+ (233) +Aliter avem+: in ventrem eius fractas olivas novas mittis et consutam sic elixabis. deinde coctas olivas eximes. 25 3 damascena E, -n{~a} V | myrtheo _Hum_, myrto EV | 4 liquamine E, -men V et satureia E2V, _om._ E1 | 6 cneci flores _Sch_, eneci flos EV _quod videtur pro indeclinabili vel pro neutro in usu fuisse, cf._ aeris flos _Marcell. med. ed. Niedermann p. 297 II_ | 7 cum _add. Gi_ | 9 api///o E uiridi V, -de _ex_ -do _vel_ -d& E | 12 amigdalam tostam EV | depelatas V, depilatas E | 14 spica indica EV | 19 genere _Sch_, gere EV | 20 ment{~a} V, menta E | 22 altiliorem _Sch_, altiorem EV _dubito an probe_ | 23 farina oleo subacta _Hum_, farinam oleo subactam EV | 25 eximens EV VI. IN PHOENICOPTERO. 1. +1+ (234) Phoenicopterum eliberas, lavas, ornas, includis in caccabum, adicies aquam, salem, anethum et aceti modicum, dimidia coctura alligas fasciculum porri et coriandri, et coquatur. prope cocturam defritum mittis, coloras. adicies in mortarium piper, 5 cuminum, coriandrum, laseris radicem, mentam, rutam, fricabis, suffundis acetum, adicies caryotam, ius de suo sibi perfundis. reexinanies in eundem caccabum, amulo obligas, ius perfundis et inferes. idem facies et in psittaco. +2+ (235) +Aliter+: 9 assas avem, teres piper, ligusticum, apii semen, sesamum 10 frictum, petroselinum, mentam, cepam siccam, caryotam; melle, vino, liquamine, aceto, oleo et defrito temperabis. 1 fenicoptero. fenicopterum EV | eliberas EV, elixabis {a}, elixas _Hum_ | 3 et coquatur _Sch_, ut c. EV | 9 psittato EV | 11 cep{~a} V, capem E VII. AVES OMNES NE LIQVESCANT: (236) cum plumis elixare omnibus melius erit. prius tamen exenterantur per guttur vel a navi {+} as sublata. 2 elixare _Gi_, elixate EV, -to _Sch_ | 3 vel a navi (_sic Baseggio_) ac sub latera _Gi_, uel in abias sublata EV, vel in ambigas sublatae _Hum_; _cf. p. 46, 10. 24 {+6+ 9, 2; +6+ 9, 5}_ VIII. (237) +Anserem elixum calidum ex iure frigido Apiciano+: teres piper, ligusticum, coriandri semen, mentam, rutam, refundis liquamen et oleum modice, temperas. anserem elixum ferventem sabano mundo exsiccabis, ius perfundis et inferes. 5 1 IN ANSERE _add. Vo_ | 2 ex _{a},_ et EV | 3 liqu{~a}m V, -men _ex_ -mine E1 IX. 1. +1+ (238) +In pullo elixo ius crudum+: adicies in mortarium anethi semen, mentam siccam, laseris radicem, suffundis acetum, adicies caryotam, refundis liquamen, sinapis modicum et oleo defrito temperas et sic mittis. (239) pullum anethatum mellis modico liquamine 5 temperabis. levas pullum coctum et sabano mundo siccas, caraxas et ius scissuris infundis, ut combibat, et cum combiberit, assabis et suo sibi iure penitus tangis. pipere aspersum inferes. +2+ (240) +Pullum Parthicum+: pullum aperies a navi et in quadrato ornas. teres piper, ligusticum, 10 carei modicum; suffunde liquamen; vino temperas. componis in Cumana pullum et condituram super pullum facies. laser [et] vivum in tepida dissolvis, et in pullum mittis simul, et coques. pipere aspersum inferes. +3+ (241) +Pullum oxyzomum+: olei acetabulum maius, satis modice, 15 liquaminis acetabulum minus, aceti acetabulum perquam minus, piperis scripulos sex, petroselini scripulum, porri fasciculum. 1 IN PVLLO _add. Vo_ | 2 _fortasse ex +7+ 6, 13, praecepto simillimo post_ mortarium _addendum_ piper _et v. 3_ mel _ante_ liquamen | 4 oleo et _Vo ex +7+ 6, 13 p. 52, 30_, oleum EV | 5 _a_ pullum anetatum _novum praeceptum ordiuntur_ EV, _vide an recte; totum sic constituit Hum_: mittis pullum anetatum (_scil. ius ante descriptum_). . Mellis modice _eqs._ | modico et _Vo_, modice EV | 6 levas _Sch_, lauas EV | 7 conuiuat et c{~u} conuiuerit (uiuerit _om._ con E) EV | 8 penitus tangis _Vo_, pertangis _Hum_, pinnis tongis (ton{=}gis E) EV | 9 pipere E, pip V | particum E, parti{~u} V | 11 suffunde _sic_ EV | 13 vivum _Vo_, et uinum EV _cf. p. 44, 14 {+6+ 4, 4}_ | in tepida _Baseggio_, interidas EV | 14 piper EV | 15 oxizomum EV | olei V, oleum E | maiorem EV | laseris satis _Gi_, satis EV | 16 _et_ 17 minorem EV | 17 scripulos E, -lis V | petrosilenum (-lin-E) EV | scriptulum EV | 18 porros EV +4+ (242) +Pullum Numidicum+: pullum curas, elixas, lavas, lasere ac pipere et assas. teres piper, cuminum, coriandri semen, laseris radicem, rutam, caryotam, nucleos, suffundis acetum, mel, liquamen et oleum, temperabis. cum ferbuerit, amulo obligas, pullum 5 perfundis, piper aspergis et inferes. +5+ (243) +Pullum laseratum+: pullum aperies a navi, lavabis, ornabis et Cumana ponis. teres piper, ligusticum, laser vivum, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis, et mittis pullo. coctus si fuerit, pipere aspersum inferes. +6+ (244) +Pullum paroptum+: 10 laseris modicum, piperis scripulos sex, olei acetabulum, liquaminis acetabulum, petroselini modice. +7+ (245) +Pullum elixum ex iure suo+: teres piper, cuminum, thymi modicum, feniculi semen, mentam, rutam, laseris radicem, suffundis acetum, adicies caryotam et teres; melle, aceto, 15 liquamine et oleo temperabis pullum refrigeratum et siccatum mittis; quem perfusum inferes. 1 numidicum E, -dum V | 2 lasere ac pipere aspergis et _Gi_, laseras piper et EV, lasere et pipere aspersum _Hum_ | 6 laseratum E, rasseratum V | 7 aperies a navi _Hum_, asperges anabi EV in P, _om._ EV | 8 laser uiuum _sic_ EV, _cf. ad p. 44, 14 {+6+ 4, 4 app.}_ | 9 pullo _Sch_, pullum EV | 10 piper EV | paroptum _sic_ EV | 16 et {a}, ex EV et in _add. Vo_ | _a_ pullum _nova sectio orditur in_ EV | 17 siccatum mittis _Hum_, mittis siccatum EV +8+ (246) +Pullum elixum cum cucurbitis elixis+: iure supra scripto, addito sinapi, perfundis et inferes. +9+ (247) +Pullum elixum cum colocasiis elixis+: supra scripto iure perfundis et inferes. facis et in elixum cum olivis columbadibus.... 5 +10+ (248) non valde, ita ut laxamentum habeat, ne dissiliat dum coquitur in olla, submissus in sportella. cum bullierit, frequenter levas et ponis ne dissiliat. +11+ (249) +Pullus Vardanus+: 13 pullum coques iure hoc: liquamine, oleo, vino, fasciculum porri, coriandri, satureiae. cum coctus 10 fuerit, teres piper, nucleos, cyathos duos et ius de suo sibi suffundis et fasciculos proicies. lacte temperas, et reexinanies mortarium supra pullum, ut ferveat. obligas eundem albamentis ovorum tritis, ponis in lance et iure supra scripto perfundis. hoc ius candidum 15 appellatur. +12+ (250) +Pullum Frontonianum+: pullum praedura, condies liquamine, oleo mixto, cui mittis fasciculum anethi, porri, satureiae et coriandri viridis, et coques. ubi coctus fuerit, levabis eum, in lance defrito perunges, piper aspargis et inferes. 20 3 sinape perfundis _Hum_, sinape piper fundis EV | 4 cologasiis EV | 5 idem facis _Vo_, facit EV | elixum cum _Hum_, elixam et in EV | columbadibus _Hum_, columbaribus (-bir E) EV; _post hoc verbum lacunam indicavit Vo, deest praecepti initium cf. p. 48, 16 {+6+ 9, 14 (253)}. 53, 10 {+7+ 7, 1 (290)}_ | 7 ollam _et_ sportellam EV | 8 levas _Sch_, lauas EV | uardanus EV, Varianus _Hum, cf. Sitz.-Ber. p. 34, 1_ | 9 cui mittis _add. Gi_ | 10 satureie P, -reia EV | 11 adicies liquaminis _add. Gi_ | 13 lacte _Hum_, lac EV | mortarium _Sch_, inmortarium EV | 14 ut EV, et _Sch_ | tritis EV, tribus _Sch_ | 15 candidum V, _item, sed altera_ d _a man. 2 in loco adraso_ E | 16 frontonianum E2V, frotito- E1 | 18 satureie P, -reia EV | 19 levabis _Hum_, lauabis EV, _item p. 48, 2 {+6+ 9, 13}._ +13+ (251) +Pullus tractogalatus+: pullum coques liquamine, oleo, vino, cui mittis fasciculum coriandri, cepam. deinde, cum coctus fuerit, levabis eum de iure suo et mittis in caccabum novum lac et salem modicum, mel et aquae minimum, id est tertiam partem. ponis ad ignem 5 lentum ut tepescat, tractum confringis et mittis paulatim, assidue agitas, ne uratur. pullum illic mittis integrum vel carptum, versabis in lancem, perfundis ius tale: piper ligusticum, origanum, suffundis mel et defritum modicum, et ius de suo sibi, temperas. in caccabulo facies ut bulliat. 10 cum bullierit, amulo obligas et inferes. +14+ (252) +Pullus farsilis+: 11 pullum sicuti liquaminatum a cervice expedies. teres piper, ligusticum, zingiber, pulpam caesam, alicam elixam, teres cerebellum ex iure coctum, ova confringis et commisces, ut unum corpus efficias. liquamine temperas et 15 oleum modice mittis, piper integrum, nucleos abundanter. fac impensam et imples pullum vel porcellum, ita ut laxamentum habeat. (253) similiter in capo facies. ossibus eiectis coques. +15+ (254) +Pullus leucozomus+: accipies pullum et ornas ut supra. aperies illum a pectore. accipiat aquam et oleum 20 Hispanum abundans. agitatur ut ex se amulet et humorem consumat. postea, cum coctus fuerit, quodcumque porro remanserit inde levas. piper aspargis et inferes. 2 oleo E, oleum V | 5 aqu{e,} minimum E, aqu{~a} eminimum V, aquae eminam {a} | 67 carptum _Hum_, cariotum EV | lancem _Brandt_, lance quem EV | defrito EV | 11 farsilis _Hum_, fusilis EV | 12 sicuti liquaminatum _Brandt_, sicut ilique cuminat{~u} EV, sic ne aliquid in eo remaneat _Hum_, sic ut aliquae pulpae in eo remaneant _Gi ex p. 63, 27 {+8+ 7, 3}; breviter_ sicut aliqui cuminatum _To; cf. p. 63, 27 {+8+ 7, 3}_ | 13 gingiber E, geng- V | pulpam P, pulpem EV | aliquam EV | 15 commiscis EV | 16 abundanter E, -tes V | 18 capo {a}, capso EV | 19 _titulum_ Pullus leucozomus (leocozomus E, leocezumus V), _qui in_ EV _abiit post_ | 20 pectore, _suo loco restituit Baseggio_ | 21 spanum EV | amulet _Baseggio_, ambulet EV | 22 porro P, porri EV | 23 leuas V, leues E LIB. VII. POLYTELES I. Vulvae steriles, callum, libelli, coticulae et ungellae. II. sumen. III. ficatum. IV. ofellae. V. assaturae. VI. in elixam et in copadiis. VII. ventricula. VIII. lumbuli et renes. IX. perna. X. iocinera sive pulmones. XI. dulcia domestica et melce. XII. bulbi. XIII. fungi farnei vel boleti. XIV. tubera. XV. in colocasia. XVI. cocleas. XVII. ova. LIB. VII: Incipit eiusdem politeles liber VII (oct septimus _sic_ V) EV, Politeles E _in indice librorum_ | _capitula:_ I Vulua EV | coticule E, cocticule (_altera_ c _erasa_) V | ungell(a)e EV | VIII Lumboli V, Lumbi E | X iecinora V | XV cola cassia E, cola casio V I. VVLVAE STERILES, CALLVM, LIBELLI, COTICVLAE ET VNGELLAE. 1. +1+ (258) +Vulvae steriles+: lasere Cyrenaico vel Parthico, aceto et liquamine temperato appones. +2+ +In vulva+ [et] +sterili+: piper, apii semen, mentam siccam, laseris radicem, mel, acetum et liquamen. +3+ +Vulvae+ 5 [et] +steriles+: pipere et liquamine, cum lasere Parthico apponis. +4+ +Vulvae steriles+: pipere, liquamine et condito modico apponis. +5+ (259) +Callum, libelli, coticulae, ungellae+: cum pipere, liquamine, lasere apponis. +6+ (260) +Vulvam ut tostam facias+, in cantabro involve et postea 10 in muriam mitte et sic coque. 1 coticule E, co///ticule (_erasa_ c _vel_ t) V | 2 ungellae E, ungulae V | laser (lasare _Sch_) uuluas et apices politeles liber VII cirenaicum _sic_ EV, _in_ E _verba_ uuluas--VII _expuncta sunt_ | cirenaicum uel parthicum (partic{~u} V) EV | 4 et sterile EV | ment{e.}m (a _supra_ {e.}) E | 6 et steriles EV | piper et EV | cum E, _om._ V | lasere E, laceri V | 7 steriles V, {e.}{t.} steriles E | pipere E, pip V | 8 libelli _sic_ EV _hic et in indice: ferculum potest a forma convoluta nomen habuisse_ | coticulae E, cocticule V, _videtur forma vulgaris pro_ costiculae | 9 ungelle EV | cum pipere E, pip V | 10 facias {a} facies EV _cf. p. 53, 16 {+7+ 7, 2}_ | 11 muria EV II. +1+ (261) SVMEN. 1. Sumen elixas, de cannis surclas, sale aspargis et in furnum mittis vel in craticulam. subassas. teres piper, ligusticum, liquamen, mero et passo . amulo obligas et sumen perfundis. +2+ (262) +Sumen plenum+: teritur piper, careum, echinus salsus. consuitur et 5 sic coquitur. manducatur cum allece sinapi. 2 craticulam E, grat- V, _item p. 50, 3 {+7+ 3, 2} et saepius_ | 3 temperabis _add. Gi_ | 5 hecinus EV | consuitur _Hum_, quo suitur EV | 6 cummaleco (c{~u}ma- V) sinape EV III. FICATVM. 1. +1+ (263) +In ficato oenogarum+: piper, thymum, ligusticum, liquamen, vinum modice, oleum. +2+ (264) +Aliter+: ficatum praecidis ad cannam, infundis in liquamine. piper, ligusticum, bacas lauri duas. involves in omento et in craticula assas et inferes. 5 1 tim{~u} V, timu E | 3 ad V, ut E _cf. p. 35, 24 {+5+ 1, 1}_ ad trullam | 4 teres _add. Gi_ | 5 aucmento _sic_ EV; _cf._ omento _p. 22, 8 {+3+ 20, 7}. 53, 22 {+7+ 8, 1}. 57, 4 {+7+ 16, 2} Athen. 3, p. 106 E_ "to: kaloumeno: epiplo:" IV. OFELLAE. 1. +1+ (265) +Ofellas Ostienses+: [in ofillam] designas ofellas in cute, ita ut cutis sic remaneat. teres piper, ligusticum, anethum, cuminum, silfium, bacam lauri unam, suffundis liquamen, fricas, in angularem refundis simul cum ofellis. ubi requieverint in condimentis biduo vel triduo, 5 promis, surclas decussatim, et in furnum mittis. cum coxeris, ofellas, quas designaveras, separabis et teres piper, ligusticum, suffundis liquamen et passum modicum, ut dulce fiat. cum ferbuerit, ius amulo obligas. ofellas satias et inferes. +2+ (266) +Ofellas Apicianas+: ofellas exossas, 10 in rotundum complicas, surclas, ad furnum admoves. postea praeduras, levas et, humorem exspuant, in craticula igni lento exsiccabis, ita ne urantur. teres piper, ligusticum, cyperi, cuminum; liquamine et passo temperabis. cum hoc iure ofellas in caccabum mittis. cum coctae fuerint, 15 levas et siccas, sine iure, pipere asperso, et inferes. si pingues fuerint, cum surclas, tollis cutem, potes et de abdomine huiusmodi ofellas facere. +3+ (267) +Ofellae aprugineo more+: ex oleo liquamine condiuntur, et mittitur eis condimentum, cum coctae fuerint. et super adicitur his, 20 cum in foco sunt, conditura, et denuo bulliunt. piper tritum, condimentum, mel, liquamen, amulum, cum iam bulliunt. et sine liquamine et oleo elixantur, coquuntur et sic pipere perfunduntur. ius supra scriptum, et sic bulliunt. 1 ostienses _Hum_, otienses EV | in ofillam EV, _del. Baseggio; cave legas_ in ovilla | designas _Hum_, -ans EV | 3 silfium _sic_ EV | 5 obellis EV | requieuerint P, -rit EV | 6 promis _Sch_, ponis EV | 12 et ut _Gi_, et EV, ut {a} | exspuant _Tor_, -at EV | 13 urantur _Hum_, uratur EV | 14 ciperis EV | liquamen et EV | 15 ouellas EV | 16 piper EV | 17 potes {a}, potest EV; _cf. p. 43, 1 {+6+ 2, 2}_ | 18 Ofelle aprogeneo EV | 19 et _add. Gi_ | 23 piper EV | 24 mittis _add. Vo_ +4+ (268) +Aliter ofellae+: recte friguntur ut paene assae reddantur. Liquaminis sumis cyathum, aquae cyathum, aceti cyasothum, olei cyathum. simul mixtis et immissis in patellam fictilem, frigis et inferes. +5+ (269) +Aliter ofellas+: in sartagine +6+ abundanti oenogaro. piper asparges et inferes. +Aliter 5 ofellas+: ofellae prius sale et cumino infusae in aquam recte friguntur. 1 assae _Tor_, reddantur _Hum_, asso (ossa E) rodantur EV | 2 sumis cyathum _Hum_, summi ciato EV | aquae ciatum V, aquae E | 3 mixtis {a}, mixti EV V. ASSATVRAE. 1. +1+ (271) +Assaturam+: assam a furno simplicum salis plurimo conspersam cum melle inferes. +2+ (272) +Aliter assaturas+: petroselini scripulos VI, asareos scripulos VI, zingiberis scripulos VI, lauri bacas V, condimenti , laser