Web Analytics
Wikipedia:Grammàtica - Wikipedia

Wikipedia:Grammàtica

Di Wikipedia, la nciclupidìa lìbbira.

Bannera Siciliana

Ìndici

L'Alfabbetu

A B C D E F G H I J L M N O P Q R S T U V Z
a b c d e f g h i j l m n o p q r s t u v z


Cunzunanti Duppricati

Ntô sicilianu cci sunnu assai paroli c'accumènzanu chî cunzunanti duppricati, ma chiddi chi si scrìvinu di sòlitu sunnu:

cci nni cchiù dda ddi ddu ssa ssi ssu ccà ddòcu ddà

S'attròvanu puru ddi paroli chi pirderu la vucali, lassannu cunzunanti duppricati ô princìpiu di na palora, p'asèmpiu: mmeci; mmernu; nnuccenti; mmàggini; llustrari; ecc.

Artìculi

Ditirminativi:

lu la li (l') cu l'elisioni di la l, addivèntanu:
u a i (l') (nnâ lingua parrata)

Nditirminativi:

un o nu nu na (n')
un cavaddu nu zìu/nu scantu na fìmmina n’abbitùdini

Unu (masculinu) e una (fimmininu), sunnu usati comu nùmmari cardinali e no comu artìculi.

Pripusizzioni sèmprici

a cu 'n di tra pi nna nni nta ntra senza supra sutta

Sti pripusizzioni si ponnu usari puru cu l'artìculi ditirminativi:

Pripusizzioni: + Artìculu: lu = + Artìculu: la = + Artìculu: li = + Artìculu: un =
a ô â ê ôn
cu cû / cô chî / chê c'un
di dû / dô dî / dê d'un
pi pû / pô pî / pê p'un
nna / nni nnô / nnû nnâ nnê / nnî nn'un
nta / nti ntô / ntû ntâ ntê / ntî nt'un
ntra ntrô ntrâ ntrê ntr'un

Pripusizzioni cumposti

Avverbî

Di locu:

sutta supra ccà ddà unni ntunnu dintra avanti vicinu versu allatu

Di tempu:

doppu ora aieri oi dumani quannu mai mentri nzinu

Di quantità:

abbastanza picca assai menu cchiù tantu

Di manera:

comu beni accussì nùtili ammucciuni diversamenti

Àutri avverbi:

siccomu dunca macari avanti prìmisi mmenzu mmeci

Cungiunzioni

e puru sparti però mancu ancora anchi ma pirchì sippuru mmeci

L'apòstrufu

L'apòstrufu è nu signu gràficu ca si usa quannu s'ancòntranu dui vucali. Nna lu casu di eliminazzioni naturali di na vucali chi si trova a princìpiu di parola, nun è nicissariu usari l'apòstrufu, picchì, secunnu Giorgiu Piccittu anchi senza l'apòstrufu la parola si capisci lu stissu e livannu l'apòstrufu, quannu si pò, si elìminanu tutti sti signali nni la lingua scritta. Pi la stissa raggiuni, sempri secunnu Piccittu, l'apòstrofu nun s'havi mai a usari mancu nni la cuntrazzioni di l'artìculu nditirminativu picchì lu senzu è chiaru:

               na                nu
                                                       

Nni li paroli ca accumìnzanu cu i, unni la parola perdi la i, comu dìssimu prima, l'apòstrofu nun si usa pi mustrari la pèrdita di la vucali:

Mpurtanti; Nnuccenti; Nzignanti; Ntattu; Ntisu; Mparari.

Allura putemu diri ca l'artìculi

la, lu, li e li prunomi la, lu, li, pìgghianu l'apòstrufu comu puru l'aggittivi dimustrativi ddu, dda, ddi, stu, sta, sti, ssa, ssu, ssi. Li prunomi pirsunali ti, nni, vi, e lu riflissivu si e cci ponnu puru pigghiari l'apòstrufu. Si cci si ncontra cu la a, o, u l'apòstrufu nun lu pigghia.

Àutri frasi unni l'apòstrufu si pò usari sunnu:

C'avem'a fari = chi avemu a fari
C'avem'a diri = chi avemu a diri

Lu gèniri

Li plurali nun rigulari

Aggittivi

Prunoma

Verbi

Lu verbu è la parti principali dû discursu. Lu verbu dici chiddu chi si fa, comu si fa, quantu si nni fa, comu si senti, chi penza e via e via di sècutu. Li verbi ponnu èssiri; rigulari, irrigulari, tranzitivi, ntranzitivi, riflissivi, difittivi, sirvili. Poi ntô sicilianu cci nn'è unu ca è ausiliari.

Verbu Ausiliari

Verbi Rigulari

Verbi Irrigulari

Àutri Formi Spiciali

Li jorna e misi

(comu vennu usati ntâ wikipedia siciliana)

Viditi puru:

Rifirimenti

Lijami di fora

Siti unni putiti attruvari beddi asempî dû sicilianu standard: