Web - Amazon

We provide Linux to the World


We support WINRAR [What is this] - [Download .exe file(s) for Windows]

CLASSICISTRANIERI HOME PAGE - YOUTUBE CHANNEL
SITEMAP
Audiobooks by Valerio Di Stefano: Single Download - Complete Download [TAR] [WIM] [ZIP] [RAR] - Alphabetical Download  [TAR] [WIM] [ZIP] [RAR] - Download Instructions

Make a donation: IBAN: IT36M0708677020000000008016 - BIC/SWIFT:  ICRAITRRU60 - VALERIO DI STEFANO or
Privacy Policy Cookie Policy Terms and Conditions
Fosfor - Wikipedia, wolna encyklopedia

Fosfor

Z Wikipedii

SiPS
 
N
P
As  
 
 

Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.* Fosfor, P, 15
Własności metaliczne niemetal
Grupa, okres, blok 15 (VA), 3, p
Gęstość, twardość 1823 kg/m³, bd
Wygląd
Kolor biały fosforyzujący
czarny, czerwony
Własności atomowe
Masa atomowa 30,973761 u
Promień atomowy (obl.) 100 (98) pm
Promień kowalencyjny 106 pm
Promień van der Waalsa 180 pm
Konfiguracja elektronowa [Ne]3s²3p³
e- na poziom energetyczny 2, 8, 5
Stopień utlenienia ±3, 5, 4
Własności kwasowe tlenków średnio kwaśne
Struktura krystaliczna jednoskośna
Własności fizyczne
Stan skupienia stały
Temperatura topnienia 317,3 K
(44,15°C)
Temperatura wrzenia 550 K
(277°C)
Objętość molowa 17,02×10-6 m³/mol
Ciepło parowania 12,129 kJ/mol
Ciepło topnienia 0,657 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej 20,8 Pa (294 K)
Prędkość dźwięku bd
Pozostałe dane
Elektroujemność 2,19 (Pauling)
2,06 (Allred)
Ciepło właściwe 769 J/(kg*K)
Przewodność właściwa 1,0×10-9 S/m
Przewodność cieplna 0,235 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny 1011,8 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny 1907 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny 2914,1 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny 4963,6 kJ/mol
V Potencjał jonizacyjny 6273,9 kJ/mol

Najbardziej stabilne izotopy*

izotop wyst. o.p.r s.r. e.r. MeV p.r.
30P {syn.} 2,5 min β+   32Si
31P 100% stabilny izotop z 16 neutronami
32P {syn.} 14,28 dni β- 0,224 32S
33P {syn.} 25,3 dni β-   33S

Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej,
użyte są jednostki SI i warunki normalne.

*Wyjaśnienie skrótów:
l.a.=liczba atomowa
wyst.=występowanie w przyrodzie,
o.p.r.=okres połowicznego rozpadu,
s.r.=sposób rozpadu,
e.r.=energia rozpadu,
p.r.=produkt rozpadu

Fosfor (P, łac. phosphorus – "niosący światło") to pierwiastek chemiczny, niemetal. Jedynym izotopem stabilnym fosforu jest 31P.

Fosfor jest niezbędny do życia. Wchodzi w skład kwasów nukleinowych oraz wielu związków przekazujących energię na poziomie molekularnym, takich jak ATP. W organizmach zwierzęcych fosfor jest składnikiem kości i kwasów nukleinowych. Należy do grupy makroelementów. W wodzie i alkoholu jest on prawie nierozpuszczalny, nieco rozpuszcza się w eterze, łatwo – w trójchlorku fosforu, chlorku siarki i siarczku węgla. Z ostatniego z wymienionych rozpuszczalników fosfor wydziela się po odparowaniu w postaci kryształów układu regularnego o połysku diamentowym.

Fosfor występuje w czterech odmianach alotropowych, jako: fosfor biały, fosfor czerwony, fosfor fioletowy oraz fosfor czarny.

Spis treści

[edytuj] Fosfor biały

Przy zwykłym ciśnieniu fosfor biały topi się w 44°C, a wrze w 277°C przechodząc w pary o składzie P4. Ponieważ bardzo łatwo ulega samozapłonowi, przechowuje się go zawsze pod wodą. Jest trudny do ugaszenia, ponieważ w wysokich temperaturach reaguje z wodą, która go dodatkowo rozprasza.

Ma tendencję do przechodzenia w inne, bardziej trwałe odmiany, do których należy fosfor czerwony. Jego cząsteczka składa się z 4 atomów. W temperaturze pokojowej ulega powolnemu utlenianiu, emitując światło (chemiluminescencja). Był stosowany jako składnik farb, które nanoszono na wskazówki zegarków (świeciły światłem widocznym w ciemności).

Reaguje z wrzącym roztworem wodorotlenku barowego:

2P4 + 3Ba(OH)2= 2PH3 + 3Ba(H2PO2)2

W reakcji powstaje fosforniak(fosforowodór) i barowa sól kwasu fosforowego(I)[1].

Jest skrajnie łatwopalny. Z tego powodu dawniej produkowano z niego zapałki. Były to jednak zapałki bardzo niebezpieczne, ponieważ zapalały się po potarciu o każdą szorstką powierzchnię, a ponadto były trujące. Obecnie jedynie szorstka powierzchnia pudełek, służących do pocierania zapałek, zawiera nieco czerwonego fosforu, zmieszanego z tłuczonym szkłem i dwutlenkiem manganu. Wskutek ogrzania, wywołanego potarciem zapałki o tę powierzchnię, fosfor się zapala i płomień przenosi się na główkę zapałki. Jest silnie trujący; dla człowieka o wadze 60 kg śmiertelna dawka wynosi 100 mg.

Fosfor biały stosowany jest jako broń zapalająca i trutka na szczury.

[edytuj] Fosfor czerwony

Inaczej zwany fosforem bezpostaciowym. Otrzymuje się go przez prażenie fosforu białego w atmosferze azotu i temperaturze 250°C z użyciem jodu jako katalizatora.

Jest nietoksyczny, mniej reaktywny od fosforu białego. Zapala się powyżej 400°C, jego ugaszenie również jest bardzo trudne, ponieważ pali się nawet przy ograniczonym dostępie tlenu.

Jest używany jako jeden ze składników draski na pudełkach od zapałek.

Zobacz: zapałki

[edytuj] Fosfor fioletowy

Powstaje w wyniku ogrzewania fosforu czerwonego w próżni w temperaturze ok. 550°C. Nierozpuszczalny w żadnej substancji. Odmiana mało aktywna chemicznie.

[edytuj] Fosfor czarny

Najtrwalsza odmiana fosforu. Otrzymywany przez ogrzewanie fosforu białego bez dostępu tlenu w temp. 220°C i pod ciśnieniem 12.000 atm. Ma on barwę szarą, połysk metaliczny, przewodzi prąd elektryczny. Właściwości fosforu fioletowego i czarnego są słabo poznane.

[edytuj] Znaczenie biologiczne

Składnik kości oraz ATP, DNA i RNA.

[edytuj] Zastosowanie

Tlenki fosforu używane są jako reduktory (P4O6) lub substancje wysuszające (P4O10). Kwas ortofosforowy (H3PO4) jest dodatkiem do napojów gazowanych typu cola. Związki tego pierwiastka wykorzystywane są również w przemyśle chemicznym jako katalizatory. Fosforan(V) sodu stosuje się do proszków do prania, okazało się, że coraz powszechniejsze używanie detergentów powoduje zwiększanie stężenia związków fosforu w wodach rzek i jezior, zwłaszcza w Polsce, gdzie nie wszystkie ścieki są oczyszczane. Wynikiem tego jest eutrofizacja wód.

[edytuj] Występowanie w przyrodzie

Ważne minerały fosforu to apatyt i fosforyty. Fosfor tworzy szereg kwasów, z czego najważniejszym jest kwas ortofosforowy(V) H3PO4. Związki fosforu są stosowane jako nawozy sztuczne.

Związki fosforu

[edytuj] Historia

Fosfor został odkryty przez niemieckiego alchemika Henniga Branda w Hamburgu w 1669 r. podczas długotrwałego prażenia moczu. W pierwszej komercyjnej metodzie otrzymywania fosforu (koniecznego do produkcji zapałek) substancją wyjściową były kości zwierzęce[2], co znalazło odbicie w proponowanej polskiej nazwie fosforu koścień[3].

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. Adam Bielański Chemia ogólna i nieorganiczna, wydawnictwo PWN, Warszawa 1975
  2. Threlfall, R.E., (1951). 100 years of Phosphorus Making: 1851 - 1951. Oldbury: Albright and Wilson Ltd (en)
  3. http://www.obcyjezykpolski.interia.pl/?md=archive&id=138
Commons

Our "Network":

Project Gutenberg
https://gutenberg.classicistranieri.com

Encyclopaedia Britannica 1911
https://encyclopaediabritannica.classicistranieri.com

Librivox Audiobooks
https://librivox.classicistranieri.com

Linux Distributions
https://old.classicistranieri.com

Magnatune (MP3 Music)
https://magnatune.classicistranieri.com

Static Wikipedia (June 2008)
https://wikipedia.classicistranieri.com

Static Wikipedia (March 2008)
https://wikipedia2007.classicistranieri.com/mar2008/

Static Wikipedia (2007)
https://wikipedia2007.classicistranieri.com

Static Wikipedia (2006)
https://wikipedia2006.classicistranieri.com

Liber Liber
https://liberliber.classicistranieri.com

ZIM Files for Kiwix
https://zim.classicistranieri.com


Other Websites:

Bach - Goldberg Variations
https://www.goldbergvariations.org

Lazarillo de Tormes
https://www.lazarillodetormes.org

Madame Bovary
https://www.madamebovary.org

Il Fu Mattia Pascal
https://www.mattiapascal.it

The Voice in the Desert
https://www.thevoiceinthedesert.org

Confessione d'un amore fascista
https://www.amorefascista.it

Malinverno
https://www.malinverno.org

Debito formativo
https://www.debitoformativo.it

Adina Spire
https://www.adinaspire.com